بررسي تأثير آثار پروكلس بر مفهوم‌سازي فارابي و ابن‌سينا از واجب‌الوجود

در اين مقاله به بررسي اين مسئله مي‌پردازيم كه آيا مفهوم‌سازي از واجب‌الوجود از بعد تاريخي در تفكر نوافلاطونيان (پروكلس)، قبل از فارابي و ابن‌سينا بوده است يا خير؟ پروكلس با طرح چهاربخشي علت اولي، وجود، عقل و نفس به تبيين مباني فلسفي خود دربارۀ مباحثي همچون خير محض، استغنا و فوق تمام بودن علت اولي، فيض، اولين مبتدع يعني أنيت، عقل، خصوصيات و مراتب آن، نفس، خصوصيات و مراتب آن و تقسيم موجودات بر مبناي دهر مي‌پردازد. فارابي و ابن‌سينا در مسائلي چون استغنا و تماميت يا فوق تمام بودن علت اولي، فيض، اولين مبتدع، وحدت و بساطت عقل و تجرد آن از ماده، نفس و اينكه به اجرام سماوي حركت مي‌بخشد و اين حركت مستدير است، با پروكلس توافق نظر دارند؛ به‌طوري كه در مواردي عين الفاظ و عبارات پروكلس در كتاب «الخير المحض» را استفاده كرده‌اند.