منصب پروانه و بهره‌هاي ادبي آن با تأكيد بر دورة صفويه

«پروانگي» از كهن‌ترين و مهجورترين منصب‌هاي ايراني است كه تلفيق ويژگي‌هاي آن با عناصر پروانه، به‌عنوان نماد عشق و محبت، سبب بروز دشواري‌هايي در حوزه ادبي شده و خلاف آنچه به نظر مي‌رسد، صفويه بيش از هر حكومتي موجب روايي اين منصب شده است. بدين سبب كه بناي دولت صفوي، بر پاية تسليم محض و سرسپردگي و رابطه مريد و مرادي بين شاه و رعيّت و برخاسته از تفكّرات مذهبي و صوفيانه بوده است. نگارندگان بر آن‌اند كه با بررسي سير تاريخي و ادبي اين منصب و تطابق فراز و فرودهاي آن با متون ادبي هر دوره، نقش صفويّه را در احيا و اعتلاي منصب پروانه مطالعه نمايند. شواهد اين پژوهش برمبناي مطالعة مهم‌ترين متون تاريخي و ادبي هر دوره استخراج و به روش تحليلي - توصيفي و نظم تاريخي فراهم آمده و ماحصل تحقيق، با رسم نمودار تبيين گرديده است. مطالعات، بيانگر اين حقيقت است كه گرچه با حملة مغول و نفوذ لغات بيگانه، تحوّلات لغوي در اين منصب راه يافته ليكن مفهوم و ماهيّت پروانگي با همان نام و اوصاف و كاركردِ نخستين در تمام طول تاريخ، يكسان بوده و در پيوند عميق مذهبي بين شاه و صوفيان با فراواني عناصر پروانگي در آثار ادبي عصر صفوي نسبت معني‌داري وجود داشته كه به ترفيع جايگاه اين منصب و تقويت نماد پروانه در شعر و آثار ادبي نيز انجاميده است.