سياست نظامي نادرشاه افشار در قفقاز

قفقاز از زمان باستان تاكنون داراي اهميت راهبردي بوده است و قدرت­هاي بزرگ مختلفي از جمله ايران، عثماني و روسيه تزاري براي چندين سده بر سر تسلط آن با يكديگر در كشمكش بودند. اين منطقه همواره جايگاه ويژه‌اي در سياست­هاي زمامداران ايراني داشته است و آنان با توجه به ميزان قدرت‌شان، در گسترش نفوذ و تثبيت حاكميت خود در قفقاز به تكاپو مي­پرداختند. سقوط دولت صفوي در ايران و فقدان حكومت مركزي قدرتمند، قفقاز را صحنه منازعات و رقابت­ دولت­هاي عثماني و روسيه با ايران نمود. دولت عثماني به­ بهانه حمايت از هم­كيشان سني خود و دولت روسيه به بهانه حمايت از مسيحيان قفقاز، شروع به قدرت­نمايي و تصرف نواحي مختلف اين منطقه كردند. ظهور نادر در صحنه سياسي ايران سبب شد كه اين دولت­ها، بر سر مسائل قفقاز با وي وارد منازعات جدي و بلندمدت شوند. نادرشاه به مدت يك دهه با جنگ­هاي طولاني­مدت در اران، شروان، ايروان، گرجستان و داغستان توانست حاكميت ايران بر قفقاز را احياء كند. هدف اين مقاله، بررسي فتوحات سياسي و نظامي نادر، پيش و پس از رسيدن به سلطنت در منطقه قفقاز است كه به روش توصيفي- تحليلي انجام گرفته است. يافته پژوهش حاضر حاكي از آن است كه سياست­هاي واقع­گرايانه و حساب­شده نادرشاه در قفقاز، ضمن برقراري حاكميت دگرباره ايران بر اين منطقه، جدايي قفقاز از ايران را تا اوايل دوره قاجاريه به تعويق انداخت.