ارزيابي آسيب پذيري، راهكاري براي مديريت پايدار مراتع (مطالعۀ موردي: مراتع قشلاقي شهرستان آران و بيدگل استان اصفهان)

مطالعۀ حاضر با هدف سنجش آسيب­پذيري اجتماعي-اقتصادي بهره­برداران مراتع قشلاقي شهرستان آران و بيدگل استان اصفهان انجام شد. بدين منظور، با استفاده از مرور ادبيات و نظرات صاحب­نظران، مهم­ترين شاخص­هاي اجتماعي-اقتصادي مراتع استخراج شد. جوامع آماري تحقيق شامل بهره­برداران مراتع قشلاقي، مراتع قشلاقي و كارشناسان مراتع بودند كه حجم نمونه در هر كدام از اين جوامع با استفاده از فرمول كوكران تعيين شد. با استفاده از پرسشنامه، نظرات كارشناسان و بهره­برداران مرتعي در رابطه با شاخص‌هاي اجتماعي-اقتصادي اخذ شد. روايي پرسشنامه با استفاده از نظرات طيفي از كارشناسان و پايايي آن با استفاده از ضريب آلفاي كرونباخ تعيين شد. در مرحله آخر، با استفاده از فرمول پيشنهادي مي­بار و والدز (2005) سنجش آسيب­پذيري صورت گرفت. يافته‌هاي پژوهش نشان مي­دهد كه پارامترهاي حضور كارشناسان در مراتع، مشكلات محلي و فروپاشي نظام­هاي بهره­برداري گذشته و تعداد بهره­بردار بيشترين تأثير را در آسيب­پذيري اجتماعي مراتع دارند. همچنين پارامترهاي هزينه­هاي زندگي، تعداد دام، وضع اقتصادي بهره­برداران مرتعي، نوع دام و افزايش قيمت­ها به ترتيب بيشترين تأثير را در آسيب­پذيري اقتصادي مراتع دارند. از طرف ديگر، تلفيق شاخص­هاي اجتماعي-اقتصادي در سطح سامان عرفي، آسيب­پذيري مراتع را بهتر مي­تواند نمايان ­سازد. بنابراين در برنامه­ريزي­هاي مديريتي مراتع بايد به شرايط اجتماعي- اقتصادي بهره­برداران در سطحي پايين­تر از ملي يا منطقه­ايي (در سطح سامان عرفي) توجه كافي داشت. نتايج چنين مطالعاتي مي­تواند در بردارنده دستاوردهاي مثبت و مناسبي براي مسئولان مديريت مراتع باشد، تا آنان را از اين منظر، در مديريت، حفظ و احياء مراتع ياري رساند.