از سنت گرايي تا نوگرايي: تحولات نظام آموزشي در آسياي مركزي

نخبگان فرهنگي آسياي مركزي در اواخر قرن نوزدهم ميلادي تحت تأثير جريان‌هاي نوگرايي روسيه، غرب و جهان اسلام، پي به انحطاط فرهنگي و سياسي خود برده و جنبش اصلاح‌طلبانه «معارف‌پروري» به رهبري احمد مخدوم دانش به راه انداخته، خواستار اصلاح نظام آموزش سنتي، زبان و ادبيات شدند. درنهايت با شكل‌گيري جنبش «جديديه» در تاتارستان روسيه، نوگرايان آسياي مركزي در اين جنبش جذب شدند. حركت جديديه، خواستار اصلاح نظام آموزشي و استفاده از «اصول صوتيه» به جاي «اصول حرفيه» كه در مكاتب و مدارس سنتي حاكم بود، شد. اين جريان از ديگر سو خواستار ورود علوم دنيوي و دانش‌هاي روز به مدارس آسياي مركزي شد. يافته‌هاي پژوهش‌هاي معاصر نشان مي‌دهد، جريان نوگرايي در منطقه آسياي مركزي در واكنش به جريان روسي‌سازي و پاسخ‌گو نبودن نظام آموزش سنتي به نيازهاي زمانه شكل گرفت. نگارندگان در اين پژوهش بر آن‌اند به اين پرسش پاسخ دهند كه اهداف، فعاليت‌ها و دستاورد نوگرايي در آسياي مركزي چه بوده‌‌است.