تحليل ساختارِ ارتباطي و كاركردي محوطه‌ي چيابور؛ استقرارگاهي از دوره‌ها‌ي اشكانيساساني در دشت رومشگان، لرستان

محوطه‌ي چيابور با مساحتي بيش از ۱۵۰ هكتار، در بخش مركزيِ شهرستان رومشگان (غرب لرستان) قرار دارد. اين محوطه، متشكل از يك تپه‌ي وسيع به‌نام «چيابور» و شماري استقرار پيراموني است كه با توجه به شباهتِ مواد فرهنگي، موقعيت شكل‌گيري و فاصله‌ي نزديك آن‌ها نسبت به‌هم، در طي دوره‌ها‌ي اشكانيساساني احتمالاً به‌لحاظ سازمان‌بندي فضايي و زماني يك محوطه‌ي واحد را تشكيل مي‌داده‌اند؛ كه مي‌توان براي هركدام از آن‌ها نقش و كاركرد خاصي در بافت اين محوطه قائل شد. يافته‌ها باستان‌شناختي محوطه‌ي چيابور و مطالعه‌ي آن در بافت منطقه‌اي نشان مي‌دهد كه حيات اين محوطه از دوره‌ي اشكاني آغاز شده و در طي دوره‌ي ساساني بر رونق و اهميت آن به‌طور نسبي افزوده شده است. هدف پژوهش حاضر كه بر مبناي بررسي ميداني و مطالعات كتابخانه‌اي صورت گرفته است، پاسخ‌گويي به اين پرسش است كه با توجه به شواهد باستان‌شناختي موجود چه ارتباطِ ساختاري و كاركردي مي‌توان بين بخش‌هاي مختلف محوطه‌ي چيابور برقرار كرد و هر كدام از اين اجزاء چه نقش و جايگاهي در بافت سكونتگاهي محوطه‌ي مذكور داشته‌اند؟ يافته‌هاي تحقيق و شواهد موجود باستان‌شناختي نشان از آن دارد كه محوطه‌ي چيابور در دوره‌هاي اشكانيساساني از يك محوطه‌ي مركزي به‌همراه تعدادي سازه‌ي نظامي و يك بخش صنعتي تشكيل شده است. با توجه به وسعت زياد تپه چيابور و تنوع و اهميت يافته‌هاي فرهنگي آن (قطعات سفال، اشياء سنگي، بقاياي ساقه و پايه‌ستون‌هاي شكسته و سالم) نسبت به محوطه‌هاي پيرامون، مي‌توان اين تپه را به‌عنوان محوطه‌ي مركزي يا حاكم‌نشين درنظر گرفت كه به‌وسيله‌ي سه سازه‌ي نظامي موسوم به تُل‌خندق‌هاي مَمِه‌جو، رَشي و اِلفَت محافظت مي‌شده است؛ همچنين وجود جوش كوره و بقاياي معماري مرتبط با آن در تپه دَرگاوَه، اين مكان را به‌عنوان بخش صنعتيِ محوطه‌ي چيابور معرفي مي‌كند.