چرخش فرهنگي عنصر يوناني در ادبيات ايراني بررسي بيش‌متني حضور ديوژن در ادبيات ايران با رويكرد ادبيات تطبيقي

تعامل و تفاهم علمي و فرهنگي ميان ايرانيان و يونانيان از حدود سال پانصد قبل از ميلاد فراهم شد و تا سده‌هاي چهار و پنج هجري (ده‌ ‌يازده ميلادي) ادامه داشت. در اين مدت، عناصر فرهنگي و انديشگاني دو ملت، در ادبيات و فرهنگ يكديگر نفوذ يافت؛ يوناني‌ها از دانش پزشكي ايرانيان بهره‌ها بردند و ايرانيان هم از فلسفۀ يونان. مطالعه در شخصيت، اقوال و احوال «ديوژن» نشان‌ مي‌دهد كه او در قلمرو فرهنگ و ادب ايران (و مشرق‌زمين) ناشناخته ‌بوده، غالب حكايت‌ها و روايت‌هاي مربوط به وي، به نام شخصيت‌هاي سرشناس ديگر (سقراط، بقراط و افلاطون) يا با عنوان‌هاي عام، مانند درويش، شيخ، عابد، حكيم، نشر يافته‌است و اسكندر نيز با عنوان كلّي مَلِك و پادشاه آمده‌است. از سده‌هاي دوازدهم به بعد كه حوزه‌هاي پژوهشي و روابط ميان ملت‌ها گسترده‌تر مي‌شود، شخصيت «ديوژن/ ديوجانس» براي اهل تحقيق شناخته‌ترمي‌شود. اين مقاله به روش تحليلي، با رويكرد روابط بينامتني ازچشم‌انداز ادبيات تطبيقي، تأثير، نفوذ و چرخش اين عنصر يوناني را ـ اعم از زندگي، احوال، اقوال و حكايت‌هاي مربوط به ديوژن يا متأثر از وي ـ كه در ادبيات ايران (فارسي و عربي) بازتاب دارد، بررسي مي‌نمايد و در بخش نتيجه‌گيري، تفاوت‌ها و تغييراتي را بيان مي‌كند كه در روند بومي‌سازي اين انتقال صورت گرفته‌است.