نقد ديدگاه ريچارد بل درباره تاريخ گذاري قرآن

يكي از موضوعاتي كه در حيطه‌ علوم قرآني، توجه مستشرقان و قرآن پژوهان غيرمسلمان را بسيار به خود معطوف كرده، تاريخ گذاري آيات و سوره‌هاي نازل شده است؛ به‌گونه‌اي كه اين مبحث چالشي و بحث برانگيز، در آثار خاورشناسان انعكاس ويژه‌اي داشته است. «ريچارد بل» جزو صاحب نظران اين عرصه شناخته مي‌شود. مباحث مرتبط با تاريخ گذاري آيات و سوره‌ها را در فصل هفتم از كتاب وي، «درآمدي بر تاريخ قرآن» مي توان يافت. با بررسي محتواي فصل مزبور، اين نتيجه به دست مي آيد كه وي در بررسي و نقد آراي انديشمندان مسلمان و نيز طرح نظرات خود دچار اشتباهات و لغزش هايي شده است كه عمدتاً از عدم اشراف او به فرهنگ، زبان و اعتقادات دين اسلام ناشي مي شود. هم چنين اين نكته مشخص مي شود كه نوع نگاه او به قرآن صرفاً تاريخي است و از جنبه هاي وحياني و مافوق بشري آن چشم پوشي كرده است. به همين علت برخي ديدگاه هاي او همچون گسستگي آيات يا عدول از ملاك هجرت در تعيين آيات مكي و مدني يا پذيرش تأثيرپذيري قرآن از گذشت زمان و وقوع نسخ (به معناي لغوي آن) مردود و غيرقابل پذيرش است. در اين نوشتار بر آنيم تا با روش توصيفي ـ تحليلي، نظرات مطرح شده در فصل هفتم از كتاب مذكور را بررسي كرده و سپس اشكالات آن را بيان كنيم.