بررسي و تحليل تاكتيك‌هاي نظامي عصر صفوي؛ شاه اسماعيل تا شاه عباس اول (1038-907 ق.)

عوامل متعددي چون عامل ساختاري، سياسي، اقتصادي و تاكتيكي در قوّت و ضعفِ قواي نظاميِ صفويان مؤثّر بود كه هر يك مجالي جداگانه براي ارزيابي مي طلبد. نوشتار حاضر به نقش و تأثير عامل تاكتيكي در كاميابي ها و ناكامي هاي نظاميِ صفويان پرداخته است. در اين مقاله، با بهره گيري از روش تاريخي (توصيفي ـ تحليلي) مي خواهيم به اين پرسش پاسخ دهيم كه ارتش صفوي در جنگ ها از چه تاكتيك هاي رزمي استفاده مي كرد و اين شيوه ها در شكست ها و پيروزي هاي نظاميِ صفويان چه نقشي داشت؟ يافته هاي تحقيق نشان مي دهد كه صفويان عمدتاً با توجه به مقتضيّات زماني و مكاني، موقعيت آفند يا پدافند، عِدّه و عُدّه و ساير شرايط، تاكتيك هاي جنگيِ متناسب با آن را برمي گزيدند كه مهم ترين آن‌ها عبارت بود از: جنگ سلطاني، جنگ هاي نامنظم، جنگ قلعه، نبرد شهري و امحاء منابع. گرچه صفويان با درنظرگرفتن جوانب امر، عموماً در اتّخاذ بهترين شيوۀ جنگي، كامياب بوده اند، بعضاً شيوه هاي نظاميِ برترِ حريف، در كنار بروز برخي اشتباهات محاسباتي و در پي آن، اتّخاذ شيوۀ جنگيِ نامناسب، هزينه هاي گزافي براي كشور و حكومت در حوزه هاي مختلف در پي داشته است.