جايگزيني واژگان دخيل در قرآن و عهد جديد؛ بررسي موردي رهيافت خاورشناسان در اختلاف قرائات

مسئله اختلاف قرائات از ديرباز مسئله‌اي مهم در مباحث علوم قرآني بوده و انديشمندان و مفسران اسلامي نيز بدان پرداخته‌اند. اختلاف قرائات در نزد عالمان مسلمان، مسئله بغرنجي به شمار نمي رود؛ اما در دوران متأخر، اين مسئله در نظر خاورشناسان بسيار بزرگ جلوه نمود و پژوهش‌هاي زيادي در غرب بدان اختصاص يافت. يكي از رهيافت‌هاي اخير خاورشناسان براي تشخيص قرائت صحيح، استخدام واژگان زبان هاي غيرعربي، همچون عبري، سرياني، نبطي و غيره است. رهيافت جايگزيني واژگان دخيل توسط دانشمندان عهد جديد نيز به كارگرفته شده و به‌عنوان معيارهايي چون معيار زبان يوناني و بافت آن و معيار پديده زبان سامي (آرامي) و يا ويژگي هاي محيطي فلسطين مطرح شده است. نوشتار پيش رو به روش توصيفي ـ تحليلي، به تبيين اين رهيافت در قرآن و عهد جديد پرداخته و كاربست آن در مسئله اختلاف قرائات قرآني را مورد ارزيابي و نقد قرار داده است. نتايج اين پژوهش نشان مي دهد كه هرچند نبايد از اهميت اين رهيافت و موفقيت آن در مطالعات انتقادي عهد جديد چشم-پوشي كرد؛ اما كاربست آن در موارد اختلاف قرائات قرآني با اشكالاتي چون تعميم ناصواب، گسستگي از فهم عيني و تاريخي، توهم توطئه همگاني، مبهم تر و غامض تر بودن از قرائت رسمي قرآن و بي‌اعتبار دانستن سند قرائات مواجه است.