كروتاكسيس زوسيموسي و ميكسيس ارسطويي؛ مفاهيمي براي فهم امكان تبدل فلزات به يكديگر در سنت‏هاي كيمياگري

«تبدل» فلزات از اساسي‏ترين مفاهيم در سنت‏هاي كيمياي صناعي يوناني و مصري است. برپايۀ همين مفهوم است كه نظريات كيميايي در هر سنت، مطرح شده و تدابير و فرآيندهاي عملي نيز اجرا مي‏شوند. تعاريف مختلفي از اين مفهوم در طول تاريخ كيميا، ارائه شده كه طبعاً، متناظر با آن، روش‏هاي عملي گوناگوني نيز به‏كار گرفته شده است. در بيشتر متون كيميايي تا دهۀ 90 ميلادي، اين مفهوم در چارچوب سنت كيمياي صناعي فهم و بررسي مي‏شد اما با نتايجي كه از تاريخ‏نگاري جديدتر كيميا به‏دست آمد، نگاه محققان و مورخان كيميا، به سمت و سويي ديگر هم چرخيد: طبيعيات ارسطو. اين چرخش در نگاه، محصول بازخواني ريشه‏هاي كيميايي نظريات علمي يا فلسفي بود كه در اوائل اروپاي بعداز رنسانس، به‏ويژه در قرن هفدهم، طرح شده بود. ارسطو بواسطه تامل در مفهوم «ميكسيس»، چارچوبي جديد را درمي‏اندازد كه محملي است براي فهم امكان‏پذيري تبدل فلزات به يكديگر در سنت‏هاي كيميايي