بازخواني روايات فرجام ابن‌ملجم

پس از ترور اميرمؤمنان علي بن ابي ‌طالب (ع) به دست عبدالرحمن بن ملجم مرادي، ضارب دستگير شد. بنا به مشهور منابع تاريخي و حديثي، آن حضرت دربارۀ اين فرد توصيه‌‌هايي از جمله در خصوص چگونگي قصاص فرمودند. بخشي از گزارش‌هاي تاريخي چنين است كه فرزند ارشد او به وصيت عمل كرده و مجرم را با يك ضربت كشته است. روايات ديگر دربارۀ سرنوشت ابن‌ملجم حكايت از برخورد سخت و خشن خانوادۀ اميرمؤمنان با قاتل دارد. برخوردي كه با شكنجه و مُثله كردن او به كشته شدنش انجاميد و پس از آن در آتش سوزانده شد. از يك سو اين گزارش‌ها در منابع دست اول تاريخ اسلام آمده و از سويي با توصيه‌هاي اسلام در مقابله با مُثله كردن افراد و همچنين سفارش اميرمؤمنان دربارۀ رفتار شايسته با قاتلش سازگاري ندارد و نوعي دوگانگي ميان دو دسته اخبار به وجود آورده است. مسئلۀ پژوهش آن است كه سرنوشت قاتل اميرمؤمنان چه شد و روايت‌هاي گونه‌گون در اين باره چگونه تحليل مي‌شود؟ هدف از اين تحقيق، يافتن واقعيتِ يك رويداد تاريخي است. به نظر مي‌رسد انگيزه‌هاي جعل و تحريف در روايات تاريخي دامنگير اين موضوع نيز شده و كتمان برخي حقايق همراه با فرافكني امويان به ابهام و آميختگي اخبار سرنوشت ابن ملجم كمك كرده است.