امكان‌ سنجي قابليت برجام به عنوان الگوي حل و فصل اختلافات هسته‌اي

پس از انعقاد «برنامه جامع اقدام مشترك» (برجام) ميان ايران و گروه 1+5 به همراه نماينده‌ي عالي اتحاديه‌ي اروپا در امور امنيتي و سياست خارجي در تيرماه 1394، عده‌اي از همان ابتدا از اين سند به عنوان شيوه‌ا‌ي ابتكاري و جديد ياد نمودند كه از قابليت لازم براي ايجاد تحول در نظام حل و فصل اختلافات هسته‌اي به عنوان يك الگو برخوردار است. اين مقاله مبتي بر يك روش توصيفي – تحليلي، در صدد ارائه پاسخ به اين پرسش است آيا به واقع برجام توانست چنين تحولي را ايجاد نمايد؟ در پاسخ بايد گفت كه چگونگي حل و فصل اختلاف هسته‌اي ايران در مقايسه با پرونده‌هاي كره‌شمالي و ليبي، تأييد برجام توسط شوراي امنيت، لغو تمامي تحريم‌هاي هسته‌اي و به رسميت‌شناختن حقوق هسته‌اي ايران (هر چند به صورت محدود) و سازكار حل و فصل اختلافات برجام كه از ماهيت ويژه برخوردار است، در زمره‌ي مهمترين و اصلي‌ترين ويژگي‌هاي برجام هستند كه اگر طرف‌هاي مقابل به طور كامل به تعهداتشان پايبند مي‌ماندند، موارد مذكور مي‌توانستند موجب گردند كه برجام به عنوان شيوه‌اي بديع و ابتكاري، خود را به عنوان يك الگو براي حل و فصل اختلافات هسته‌اي و ديگر اختلافات بين‌المللي معرفي كند. خروج يكجانبه آمريكا از اين سند و بازگشت تحريم‌هاي ثانويه اين كشور و نيز پايبندي بسيار ناقص كشورهاي اروپايي به برجام، امر مذكور را با ابهامات و ترديدهاي فراوان روبرو ساخت و نشان داد كه برجام نمي‌تواند چندان در اين زمينه‌، نقش‌آفرين باشد.