معناشناسي صفات الهي از ديدگاه ابوالفتح كراجكي

ابوالفتح كراجكي طرابلسي، محدث، فقيه و متكلّم بزرگ شيعه در قرن پنجم هجري است. او از شاگردان ابوالصلاح حلبي، سلاّر بن عبدالعزيز ديلمي، شيخ طوسي و شيخ مفيد است. اين نوشتار، به معرفي نظريه‌هاي معناشناختي وي در بحث صفات خداوند مي‌پردازد. مسئله صفات الهي يكي از مسائل مهم خداشناسي در تاريخ تفكر اسلامي به‌شمار مي‌آيد و متكلّمان و فيلسوفان مسلمان، از زواياي گوناگون بدين بحث پرداخته‏اند؛ يكي از ابعاد اساسي اين مسئله، تحليل معنايي صفات الهي است. اين پرسش كه آيا مي‏توان تفسيري معقول از صفات الهي ارائه داد يا نه، از ديرباز براي متكلمان مطرح بوده است و نظريه‏هاي گوناگوني در اين زمينه ارائه شده است؛ براي نمونه، گروهي دراين‌باره رأي به تعطيلي عقل داده و گروهي از تشبيه صفات الهي به صفات آفريدگان سردرآوردند و گروهي دست به تأويل صفات الهي زدند. آنچه از آثار برجاي‏مانده از كراجكي به‌دست مي‏آيد، اين است كه از ديد ايشان صفات الهي معنادار بوده و بسياري از آن‌ها بر ‌معناي حقيقي خود حمل مي‏شوند و شماري از آن‌ها را نيز بايد بر معناي مجازي حمل كرد. به سخن ديگر، مسلك ايشان در باب تفسير صفات الهي اشتراك معنوي در برخي صفات و تأويل روايي در تفسير برخي صفات است.