بررسي تغييرات روابط بين پوشش گياهي و برخي فاكتورهاي خاكي ناشي از تأثير چراي دام (مطالعه موردي: حوزه درياچه حوض سلطان قم)

چراي دام در محيطهاي طبيعي يكي از فاكتورهاي تغييرات محيطي است. تحقيق حاضر به منظور بررسي اثر چرا و عدم چرا بر روابط موجود بين فاكتورهاي خاكي و پراكنش گونه هاي گياهي در مراتع غرب درياچه حوض سلطان قم صورت گرفت. در هر كدام از سايت‌هاي مورد مطالعه (چراشده و چرانشده) كه در مجاورت هم قرار داشته و از لحاظ عوامل محيطي شباهت زيادي به هم داشتند. برداشت داده هاي مربوط به پوشش گياهي به روش تصادفي - سيستماتيك با استقرار 10 پلات 4 مترمربعي در امتداد 4 ترانسكت انجام شد. همچنين در داخل هر پلات يك نمونه خاك از عمق 300 سانتي‌متري برداشت شد. فهرست گياهان موجود و درصد تاج پوشش در هر سايت تعيين گرديد و خصوصيات اسيديته، هدايت‌الكتريكي، بافت، درصد آهك، درصد فسفر، سديم، پتاسيم، كلسيم، كلر، كربنات، بي كربنات و درصد ازت خاك هر سايت اندازه گيري شد. رج بندي جوامع گياهي با توجه به خصوصيات خاكي به روش آناليز تطبيقي متعارفي (DCA , CCA) با استفاده از نرم‌افزار CANOCO صورت گرفت. نتايج نشان داد كه چراي دام بر روابط بين پوشش گياهي و خاك در اين منطقه تأثير‌گذار است، به‌طوري‌كه پراكنش گونه‌هاي گياهي در منطقه چراشده به عوامل شوري، سديم و نيتروژن وابسته بود، در حالي كه در منطقه قرق پراكنش گونه ها رابطه مستقيم با عامل شوري و سديم داشت. در واقع چراي دام بر پراكنش پوشش گياهي موثر بوده و تغيير تيپ‌هاي گياهي ناشي از چراي متناسب دام باعث افزايش ميزان ازت خاك در منطقه چرا شده گرديده است. حضور دام و چراي در حد بهره برداري مجاز، سبب بهبود وضعيت خاك از لحاظ ميزان ازت شده و اين افزايش ازت خاك، به نوبه خود سبب افزايش حضور دو گونه بوته‌اي مهم Suaeda aegyptiaca و Artemisia sieberi شده است، از سوي ديگر با چراي دام از سرشاخه گونه‌هاي بوته‌اي به عنوان پوشش غالب منطقه، از خشبي شدن گياهان جلوگيري به عمل آمده و كيفيت علوفه توليدي افزايش پيدا كرده است. لذا با مديريت چرا در منطقه مورد مطالعه و ساير مناطق استپي مشابه، مي توان نسبت به اصلاح تركيب پوشش گياهي و بهبود خصوصيات خاكي در دراز مدت اقدام كرد.