كيفيت پيدايش خُلق بر اساس ديدگاه ابن‌سينا، ملاصدرا و فيزيكاليسم

خُلق از اقسام كيفيات نفساني به شمار مي‌آيد. از آنجا كه رفتار و اعمال انسان ناشي از خلقيات اوست و خلقياتي كه براي انسان حاصل مي‌شود تاثير بسزايي در سعادت و كمال او دارد، بحث از كيفيت پيدايش خلق داراي اهميت است. در اين نوشتار ابتدا به بيان چيستي و اقسام خلق پرداخته شده و سپس كيفيت پيدايش خُلق بر اساس ديدگاه ابن‌سينا و ملاصدرا مورد تبيين و بررسي قرار گرفته شده است. بر اساس ديدگاه ابن‌سينا، برخي از اقسام خلقيات مجرد و برخي مادي هستند. اما از نظر ملاصدرا همه اقسام خلق، مجرد از بدن و ماده هستند. طبق ديدگاه هر دو حكيم، امور بدني مانند مزاج، طبيعت بدن و تكرار افعال در پيدايش خلقيات تاثيرگذارند؛ اما مباني متفاوتي كه اين دو حكيم در مورد مادي و مجرد بودن قواي نفس و به تبع آن اقسام خُلق دارند، سبب اختلاف نظر آنها در كيفيت پيدايش خُلق شده است. بر اساس ديدگاه فيزيكاليسم، خلقيات به فعل ‌و انفعالات عصبي و مغزي تنزل داده شده است و هيچ‌گونه تبيين غيرمادي براي خلقيات وجود ندارد.