شباهت‌ها و تفاوت‌هاي مكتب عقلانيّت انتقادي پوپري و رئاليسم انتقادي باسكار در مفهوم عليّت

دو مكتب رئاليسم انتقادي و عقلانيّت انتقادي به راهبري روي باسكار و كارل پوپر از تأثيرگذارترين مكاتب فلسفي و فكري در قرن بيستم و تاكنون بوده‌اند. عليّت در تبيين و توضيح حوادث و رويدادهاي طبيعي و اجتماعي نقش دارد. از ديدگاه مكتب رئاليسم انتقادي، عليّت ناظر به رابطه بين حوادث انضمامي يعني علّت و نتيجه نيست، بلكه به «نيروهاي علي» يا «قابليّت‌هاي موضوعات و يا روابط»، يا به شكل كلّي‌تر به شيوه‌هاي عمل يا «ساز و كارهاي» آنها مربوط مي‌شود. در مكتب عقلانيّت انتقادي، خوانش گرايشي از عليّت وجود دارد و هرگونه تعيّن‌گرايي رد مي‌شود. از اين منظر ما در جهاني از گرايش‌ها زندگي مي‌كنيم كه مسير آينده از روي گذشته قابل رديابي نيست و آينده گشوده و باز است و همچنين عليّت يك‌جانبه، عليت خطّي دكارتي و نيز عليت نيوتني رنگ مي‌بازد. مقاله حاضر به بررسي و واكاري عليّت از منظر اين دو مكتب و موارد مشترك و متفاوت اين دو مي‌پردازد.