بررسي تطبيقي اسطوره «زرتشت» در شعر شاعران فارس و عرب

فراخواني اسطوره ايران باستان، زردشت و پيامدهاي اين حضور ادبي در شعر جديد و قديم فارس و عرب، غالباً به سبب فضاي ادبي متفاوت و نيز سلايق شخصي شاعران رويكردهاي متفاوتي يافته است، تا جايي كه مي توان با رويكرد مقايسه اي و تطبيقي بدان پرداخت و جايگاه اين اسطوره را در شعر هر دو شاعران قديم و جديد فارس و عرب به طور همگام تبيين نمود. اسطوره زردشت اگرچه در شعر شاعران قديم عرب غالباً وجود ندارد و شاعران قديم فارس و عرب غالباً از مفاهيم اسطوره اي براي اغراضي همانند تفاضل و تفاخر علمي، بيان تجربه هاي صوفيانه و ديني، مبالغه در مدح ممدوحان و تقرير انديشه يا آرايش كلام استفاده كرده و قدرت معنايي آن ها را محدود نموده اند، امّا برخي شاعران معاصر عرب، با الهام از فريدريش نيچه (1844-1900)، شاعر و فيلسوف آلماني، در چهارچوب «نقابِ» اسطوره «زردشت» در پي دستيابي به عنصري براي مبارزات سياسياجتماعي و بيداري ملت هايشان با شعار اَبَرانسان بوده تا بدين وسيله، خيزشي مردمي در برابر اهريمن ظلم و فساد مستكبران معاصر به پا دارند. شاعران معاصر عرب گستره معنايي وسيعي را در قالب اسطوره ها خلق نموده و تجربه ها ي امروزين را با تجربه ها ي كهن باستاني ميليون ها انسان پيوند زده اند؛ در مقابل، آنچه در خاطره شاعران فارسي‌زبان از اين اسطوره بر جاي مانده، متفاوت بوده و زردشت گاه در جايگاهي آسماني با ابراهيم پيامبر برابري نموده و گاه در جايگاهي زميني همانند حقّه‌بازي چابك‌دست يا كافري آتش‌پرست مي نشيند. هدف اين مقاله بررسي تطبيقي اسطوره زرتشت در شعر شاعران فارس و عرب، با تكيه بر مكتب آمريكايي ادبيات تطبيقي است تا نشان دهد كه انديشه نمادين و سمبوليك شاعران فارس و عرب درباره اين اسطوره چه بوده و اصولاً هر يك از اين شاعران به چه منظور يا منظورهايي از اين اسطوره در شعر خود بهره برده‌اند.