چارچوب نظري ساختار وجودي انسان بر مبناي تحليل محتواي قرآن كريم

سابقه و هدف: انسان شناسي يكي از دو مفروضۀ پنهان اساسي است كه پايۀ تصور همۀ نظريه‌‌پردازان غربي و شرقي در اديان مختلف از واقعيت و به‌دنبال آن ارائۀ نظريات علمي به‌ويژه در حوزۀ علوم انساني است. تحولات انسان‌شناسي الهي (مسيحي و يهودي) و فلسفي (از پروتاگوراس تا نيچه) در غرب به‌تدريج به انسان‌شناسي تجربي با اساس ماترياليستي و داروينيستي منتهي شده كه محصول آن شناختي ناقص از انسان و كاربرد آن در شئون مختلف و آسيب‌هاي جبران‌ناپذيري در رشد و تعالي و سلامت رواني، اجتماعي و جسماني او بوده است. در آثار دانشمندان مسلمان گرچه تصويري متعالي از انسان ارائه شده، اما فاقد عينيت و يكپارچگي و داراي ضعف كاربردي است. هدف پژوهش حاضر دستيابي به چارچوب نظري آفرينش يا «ساختار وجودي» انسان و تعالي و بالندگي او و استخراج اجزاي اين ساختار و روابط بين آنها در جهت عيني و كاربردي‌سازي با الگوبرداري از تمثيل آناتومي بُعد مادي (بدن) انسان بود. روش كار: اين پژوهش با روش تحليل محتواي كيفي قرآن و با استعانت از تفاسير و پژوهش‌هاي اسلامي ديگر انجام گرفته است. به اين صورت كه آيات مربوط به‌روش كتابخانه‌اي جمع آوري و سپس داده هاي به‌دست‌آمده به‌روش استقرايي تحليل شد. مؤلفان مقاله هيچ‌گونه تضاد منافعي گزارش نكرده‌اند. يافته‌ها: چهار لايۀ اصلي صدر، شغاف، قلب و فؤاد در ساختار وجودي انسان استخراج شد كه بر پايۀ فطرت واقع شده است و هر يك مشمول طبقاتي از حالت، قوت، نهايت و غايت است كه درمجموع 62 جزء مرتبط را شكل دادند. نتيجه‌گيري: قلب و لايه‌ها و اجزاي آن و نوع ارتباط بين آنها چارچوب يكپارچۀ ساختار وجودي انسان با تكيه بر مقوله‌هاي استخراجي از قرآن كريم معرفي شدند كه مي تواند راهنماي انسان‌سازي و جامعه‌سازي و تشخيص و درمان بيماري هاي غيرجسمي باشد.