ارزيابي تنوع ژنتيكي، وارثت‌پذيري و رابطه صفات گياهي با عملكرد وش و كيفيت الياف در لاين‌هاي پيشرفته پنبه (.Gossypium hirsutum L)

مطالعه تنوع ژنتيكي و آگاهي از روابط ژنتيكي صفات در مراحل اصلاح گياهان زراعي براي برنامه ريزي و پيش بيني پيشرفت ژنتيكي در برنامه هاي به نژادي اهميت دارد. با اين هدف، در اين آزمايش صفات كمي و كيفي گياهي در 40 ژنوتيپ پنبه شامل 31 لاين نوتركيب (F7) و نه رقم والديني در قالب طرح بلوك هاي كامل تصادفي در چهار تكرار در سال هاي 1394 و 1395 در ايستگاه تحقيقات پنبه هاشم آباد گرگان مورد ارزيابي قرار گرفتند. نتايج تجزيه واريانس و مقادير واريانس هاي فنوتيپي، ژنتيكي و محيطي، نشان دهنده تنوع در بين ژنوتيپ هاي پنبه بود. بر اساس نتايج تجزيه خوشه اي، ژنوتيپ هاي پنبه در سه گروه متمايز طبقه بندي شدند كه اين موضوع انتخاب و استفاده از آنها در برنامه ها و اهداف مختلف به نژادي را تسهيل مي كند. ضرايب تنوع فنوتيپي در كليه صفات بيشتر از ضرايب تنوع ژنوتيپي بود و صفات تعداد شاخه رويشي و زايشي و عملكرد وش، بيشترين ضريب تنوع فنوتيپي (PCV) و ژنوتيپي (GCV) را داشتند. بيشترين مقدار وارثت پذيري و پيشرفت ژنتيكي در صفات كيل الياف (76.7 و 15.2 درصد)، تعداد غوزه (72.6 و 23.5 درصد)، وزن غوزه (67.9 و 19.7 درصد) و تعداد شاخه زايشي (56.8 و 79.3 درصد) برآورد شدند كه همگي داراي همبستگي مثبت و معني دار با عملكرد وش بودند. اين صفات به عنوان اجزاي تعيين كننده عملكرد شناسايي شده و با توجه به پاسخ مناسب آنها به انتخاب، مي توان از آنها براي بهبود عملكرد وش و كيفيت الياف در برنامه هاي به نژادي پنبه، بويژه در نسل هاي اوليه، استفاده كرد.