كاربست روش تحليل گفتمان در راستاي فهم نصوص ديني و زمينه‌هاي صدور آن

در دانش فقه الحديث كه متصدي فهم احاديث و مسائل مربوط به آن است، تلاش مي‌شود تا نصوص ديني به‌مثابه يك «متن» مورد تجزيه‌وتحليل قرار گرفته و خوانش صحيحي از آنها ارائه شود. بر اين اساس لازم است جهت فهم «متن» از روش‌هاي تحقيق «متن محوري» استفاده شود كه فراتر از واكاوي متن و عناصر تشكيل‌دهنده آن، به فرامتن و فضاي گفتماني توليد متن نيز توجه داشته باشد. يكي از بهترين روش‌هاي تحقيق ميان‌رشته‌اي جهت فهم متن، روش «تحليل گفتمان» است كه در كنار تحليل عناصر و اجزاء متن، به ناگفته‌هاي فراتر از متن نيز توجه داشته و تلاش دارد ابعاد و زواياي مختلفي از متن همانند زمينه‌هاي صدور، انگيزه‌هاي متكلم، جريان‌هاي غالب و مغلوب هم‌عصر را كشف و تبيين نمايد. در اين مقاله با مطالعه موردي چند حديث مهم در حوزه اختلاف قرائات قرآني، تلاش شده كاربست اجرا و بومي‌سازي اين روش جهت فهم نصوص ديني را در پنج فضاي: ساختاري، معنوي، ارتباطي، گفتماني و فراگفتماني معرفي شود. يافته‌هاي تحقيق نشان مي‌دهند كه اين احاديث در تقابل با چندين جريان گفتماني در داخل و خارج از مذهب تشيّع توليدشده و اهداف خاصي را فراتر از الفاظ ظاهري، مدنظر داشته است.