رابطۀ فلسفه و دين در انسان‌شناسي بوئثيوس با تكيه بر رسائل كلامي و تسلاي فلسفه

مسئلۀ محوري در اين مقاله پي بردن به رابطۀ فلسفه و دين در انسان‌شناسي بوئثيوس است. بدين منظور مؤلفه‌هايي همچون خلقت، چيستي اختيار و دليل مختار بودن انسان و غايت نهايي انسان هم در رسائل كلامي، به عنوان نمايندۀ ديدگاه‌هاي كلامي بوئثيوس، و هم در تسلاي فلسفه، به عنوان نمايندۀ فلسفۀ بوئثيوس، به روش تحليلي توصيفي مورد بررسي قرار مي‌گيرند. بوئثيوس در هر دو اثر قائل به دوگانه‌انگاري و مختار بودن انسان است و عقل داشتن انسان را دليل بر اختيار او مي‌داند. در خصوص خلقت انسان و قرارگيري نفس در بدن، در رسائل كلامي گزارش كتاب مقدس را مي‌پذيرد و در تسلاي فلسفه بيشتر به قرائت افلاطوني قائل است، هرچند در اينجا نيز تجسد نفوس را به فعل الهي نسبت مي‌دهد. در تسلاي فلسفه، او به نحو كامل‌تري به اختيار انسان‌ و علم الهي مي‌پردازد، و به كمك پنج مؤلفۀ راه‌هاي كسب معرفت، متعلق علم قرار گرفتن مدرَك نه به واسطۀ ذات خود بلكه به واسطۀ ذات مدرِك، تمايز ميان ضرورت محض و ضرورت مشروط، تمايز سرمديت با ابديت، و اثبات سرمديت براي علم خداوند، نظريۀ خود را در خصوص جمع بين مشيت الهي و اختيار انسان ارائه مي‌دهد. او ثابت مي‌كند كه همۀ وقايع آينده از منظر الهي ضروري‌اند، اما برخي في‌نفسه ضرورت دارند و برخي به اختيار انتخاب مي‌شوند. در مجموع، تصويري كه بوئثيوس از انسان در تسلاي فلسفه ارائه مي‌دهد تصوير انسان در رسائل كلامي را مخدوش نمي‌سازد.