مقايسه تحمل شوري لاين‌هاي اميدبخش تريتي‌پايرم (Tritipyrum) اوليه غيرايراني با دو رقم گندم در مرحله جوانه‌زني

مقدمه: تنش شوري يكي از مهمترين عوامل كاهش عملكرد گياهان زراعي مي‌باشد. تلاقي بين ارقام اصلاح شده و خويشاوندان وحشي يكي از روش‌هاي ايجاد گياهان متحمل به شوري است كه ايجاد غله جديد تريتي پايروم در اين راستا بوده است كه به عنوان گياه دانه‌اي و علوفه‌اي مصرف مي‌شود. بررسي اثر شوري در مرحله جوانه‌زني يك آزمون قابل اطمينان در ارزيابي تحمل بسياري از گونه‌هاست، زيرا شوري باعث كاهش درصد و سرعت جوانه‌زني و همچنين كاهش رشد ريشه‌چه و ساقه‌چه مي‌گردد. هدف از اين آزمايش بررسي اثرات سطوح مختلف تنش شوري بر جوانه‌زني لاين‌هاي اميدبخش تريتي‌پايرم اوليه غيرايراني و دو رقم گندم الوند (متحمل به شوري) و قدس (حساس به شوري) مي‌باشد.مواد و روش‌ها: آزمايش به صورت فاكتوريل در قالب طرح كاملاً تصادفي در دانشكده كشاورزي دانشگاه ياسوج در سال 1396 انجام شد. فاكتور اول شامل 13 لاين تريتي‌پايرم و دو رقم گندم و فاكتور دوم شامل سطوح مختلف شوري صفر، 80، 160 و 240 ميلي‌مولار نمك كلريد سديم) بود. پس از ضدعفوني سطحي و كشت بذرها در پتري، اندازه‌گيري صفات مرتبط با جوانه‌زني تا روز چهاردهم انجام شد. يافته‌ها: نتايج نشان داد كه با افزايش سطح شوري سرعت و درصد جوانه‌زني، طول ريشه‌چه، طول ساقه‌چه، وزن خشك و تر ريشه‌چه و وزن خشك ساقه‌چه كاهش يافت. بيشترين درصد (79.79) و سرعت جوانه‌زني (75.74 بذر در روز) در شرايط تنش و بدون تنش، مربوط به لاين Az/b بود. درصد جوانه‌زني رقم متحمل الوند (55.59 درصد) از 5 لاين تريتي‌پايروم بيشتر ولي از 7 لاين ديگر كمتر بود، سرعت جوانه‌زني آن (53.69 بذر در روز) از 10 لاين تريتي‌پايروم بيشتر بود. درصد و سرعت جّوانه‌زني رقم حساس قدس (به ترتيب 40.98 درصد و 36.87 بذر در روز) از همه لاين‌هاي تريتي‌پايروم كمتر بود. در شرايط تنش شوري، لاين La/b داراي بيشترين طول ريشه‌چه (7.77 سانتي‌متر) بود كه حتي از طول ريشه‌چه رقم متحمل الوند (4.9 سانتي‌متر) نيز بيشتر بود. بيشترين وزن خشك ريشه‌چه در شرايط تنش به لاين Ka/b (0.027 گرم) و كمترين وزن خشك ريشه‌چه مربوط به رقم قدس (0.013 گرم) مربوط بود. در بين صفات جوانه‌زني، بيشترين و كمترين وراثت‌پذيري به ترتيب مربوط به صفت طول ساقه‌چه در شرايط تنش و بدون تنش و صفت وزن‌تر ريشه‌چه (در شرايط عدم تنش) و طول ريشه‌چه (در شرايط تنش) بود. واريانس ژنتيكي صفات طول ساقه‌چه و درصد جوانه‌زني در شرايط عدم تنش نسبت به شرايط تنش بيشتر بود و گزينش در شرايط عدم تنش از بازدهي بالاتري نسبت به شرايط تنش برخوردار خواهد بود. گروه‌بندي ژنوتيپ‌ها با استفاده از تجزيه خوشه‌اي ژنوتيپ‌ها را در شرايط نرمال و شوري در چهار گروه قرار داد. در شرايط تنش شوري، رقم متحمل به شوري به تنهايي در خوشه چهارم قرار گرفت. رقم حساس به شوري نيز با لاين St/b در خوشه سوم قرار گرفت. بقيه لاين‌هاي تريتي‌پايروم مورد بررسي در دو خوشه اول و دوم قرار گرفتند كه لاين تركيبي (Ka/b)(Cr/b)F6 در خوشه اول قرار گرفت. بنظر مي‌رسد شرايط تنش شوري رقم قدس را از همه لاين‌هاي تريتي‌پايروم (بجز St/b) جدا كرده است ولي در شرايط نرمال چنين نبود كه حاكي از صحت خوشه بندي ژنوتيپ‌هاي مورد بررسي است.نتيجه گيري: نتايج اين تحقيق تحمل به شوري را در اكثر لاين‌هاي ساده و تركيبي اين گياه در مرحله جوانه‌زني اثبات نمود كه از بين آنها لاين‌هاي تركيبي (St/b)(Cr/b)F3، (Ka/b)(Cr/b)F6 و (Ka/b)(Cr/b)F3 و La(4B/4D) ×(b) و لاين‌هاي ساده La/b و Az/b و St/b بهتر از بقيه بوده‌اند. لذا اين لاين‌هاي منتخب مي‌توانند در بررسي‌هاي تكميلي آتي مورد توجه قرار گيرند.