مباني و زمينه‌هاي ارزيابي اخلاقي حسابداران از تقلب: ديدگاه دين، فلسفه و محيط

هدف: شركت‌ها ساختارهاي سازماني متفاوتي دارند و افراد بدون داشتن ريشه‌هاي اخلاقي قوي در چنين محيط‌هايي، ممكن است به‌سمت رفتارهاي غير‌اخلاقي منجر به تقلب كشيده شوند. هدف اين پژوهش، بررسي تأثير عوامل محيطي، فلسفي و دين‌مداري بر ارزيابي اخلاقي حسابداران از تقلب در حرفه حسابداري است. روش: در اين پژوهش، براي دين‌مداري، سه بُعد زندگي شخصي، اجتماعي و اخلاق‌مداري و براي شرايط محيطي، دو جنبه عوامل دروني و بيروني و همچنين براي فلسفه، ديدگاه‌هاي سودمندگرايي و ماكياوليسمي مدنظر قرار گرفت و تأثير آنها بر ارزيابي اخلاقي تقلب، در چهار بُعد بررسي شد.داده‌هاي لازم براي آزمون فرضيه‌ها با استفاده از توزيع 300 پرسش‌نامه در بهار 1399 كه حسابداران و شاغلان حرفه حسابداري آن را تكميل كردند، گرد‌آوري شد. تحليل داده‌ها نيز با استفاده از نرم‌افزار ليزرل و مدل‌سازي معادلات ساختاري انجام گرفت. يافته‌ها: نتايج، از تأثير معكوس دين‌مداري اخلاقي حسابداران بر ارزيابي اخلاقي از تقلب حكايت مي‌كند، در حالي‌كه دين‌مداري، در زندگي شخصي و اجتماعي تأثير معناداري را نشان نمي‌دهد. علاوه ‌بر ‌آن، ديدگاه‌هاي ماكياوليسمي و سودمندگرايي نيز، تأثير مثبت و معناداري را بر ارزيابي اخلاقي از تقلب در حسابداري نشان مي‌دهد؛ اما زمينه‌هاي ارزيابي اخلاقي دروني و بيروني حسابداران، تأثير معناداري بر آن ندارد. نتيجه‌گيري: شواهد از تأييد مباني دين‌مداري اخلاقي و فلسفي، بر ارزيابي اخلاقي از تقلب در حسابداري حكايت مي‌كند، در حالي‌كه زمينه‌هاي دروني و بيروني در اين رابطه تأثيري ندارند. بنابراين، عوامل اثرگذار بر فرديت حسابداران، مانند دين‌مداري اخلاقي و فلسفه اخلاقي، براي كاهش تقلب و جلوگيري از آن، بسيار با‌اهميت است و اين موضوع بايد در ‌نظر گرفته شود.