مفهوم مرگ و ماهيت دنياي پس از مرگ در تمدن‌هاي باستاني ايران، يونان و ميان‌رودان

اينكه در وراي اين زندگي و پس از مرگ چه عقوبت و سرانجامي براي انسان تدارك ديده شده، مسئله‌اي است كه از ديرباز و دوران كهن تا امروز ذهن كنجكاو بشر را به خود مشغول داشته است. در اين ميان، در تمدن‌هاي كهن ايراني، ميان‌روداني و يوناني كه به‌نوعي در باراندازِ اساطيري، بر تمدن‌هاي هم‌عصر و پس از خود نيز اثر گذاشتند، انديشيدن به چيستي و ماهيت مرگ و اينكه چه سرانجامي براي آدمي و غايت او در نظر داشتند، از مسائل مهمي است كه در اين پژوهش بر اساس بررسي اسناد و شواهد تاريخي و ديني و با رويكردي توصيفي‌تحليلي درصدد پاسخگويي بدان هستيم. بدين‌سان با واكاوي منابع حماسي و اساطيري و متون ديني چنين برمي‌آيد كه در برخي تمدن‌ها، همچون ميانرودان و يونان، انديشيدن درباره‌ مسئله‌ مرگ و غايت آدمي با گذر زمان و برخورد با تمدن‌ها و دستاوردهاي فرهنگيِ ساير ملل موجب پيدايش افكار منسجم و گاه متناقضي شد كه در برخي موارد مشابه با يكديگر بودند. بدين‌سان، اهالي دو تمدن يادشده با نگرش منفي به مرگ، جهان پس از مرگ را غالباً در زيرِ زمين و در جايي تاريك قلمداد كردند؛ اما در ايران با وجود برخي تشابهات جزئي با تمدن‌هاي يادشده، از ابتدا به‌دليل ظهور دين زرتشت، كماكان مسئله‌ مرگ و حيات پس از مرگ، ماهيت و كيفيتي يكسان و منطقي و اميدوارنه را دارا بود. همچنين افزون بر برخورد تمدن‌ها ـ كه موجب تشابهات در نگرش به غايت زندگي مي‌شود ـ برخورد با زيستگاه، اقليم و ساختار سياسي ـ مدني متفاوت، عامل مهمي است كه در كل، جهان‌بيني انسان به فلسفه‌ آفرينش، زندگي و دنياي پس از مرگ را شكل مي‌دهد.