شناسايي و اولويت‌بندي عوامل مؤثر بر مشاركت نكردن جوامع روستايي در طرح‌هاي آبخيزداري (مطالعۀ موردي: آبخيز بزيجان- استان مركزي)

مديريت جامع آبخيزها مستلزم مشاركت دست‌اندكاران، به‌ويژه آبخيزنشينان است و آگاهي از علل مشاركت نكردن مردمي در برنامه‌هاي آبخيزداري، نقطۀ عطف تحقق اهداف مديريت آبخيزهاست. پژوهش حاضر با هدف شناسايي، طبقه‌بندي و اولويت‌بندي اين عوامل از منظر كارشناسان و آبخيزنشينان آبخيز بزيجان شهرستان محلات انجام شد. بدين ‌منظور ابتدا اين عوامل بر اساس مرور منابع، پرسش از كارشناسان و نيز مصاحبۀ حضوري با ساكنان منطقه مشخص و طبقه‌بندي شد. سپس پرسش‌نامه‌هاي دوبه‌دو زوجي و ليكرت به‌عنوان ابزار اندازه‌گيري تهيه و روايي پرسش‌نامه‌ها مبتني بر نظرات كارشناسان تأييد شد. در نهايت پس از تعيين حجم نمونه توسط فرمول كوكران و تكميل 101 پرسش‌نامه‌، با كاربرد فرايند تحليل سلسله‌مراتبي فازي و نيز آزمون فريدمن، شاخص‌ها و زيرشاخص‌هاي مؤثر بر مشاركت نكردن پايدار مردمي در طرح‌هاي آبخيزداري آبخيز بزيجان اولويت‌بندي شد. بر مبناي نتايج، از منظر كارشناسان و آبخيزنشينان عامل آموزشي و ترويجي مهم‌ترين شاخص در مشاركت نكردن مردم است. كارشناسان معتقدند زيرشاخص‌هاي «تمركز قدرت تصميم‌گيري طراحي و اجرا در ادارۀ ‌كل» و «بالا بودن سن ساكنان» بيشترين نقش را در مشاركت نكردن داشت، درحالي‌كه آبخيزنشينان نقش سن ساكنان را بي‌تأثير دانسته و از نظر ايشان زيرشاخص‌هاي «نارضايتي از نتايج پروژه‌ها توسط ساكنان آبخيز» و «ناديده گرفتن منافع ساكنان آبخيز به‌عنوان انگيزۀ اقتصادي مستقيم » بيشترين نقش را داشته‌اند. هر دو گروه، اعتقادي به وجود و نقش اختلافات قومي و محلي نداشتند ولي آنچه در بررسي كلي مي‌توان به آن اشاره كرد، عدم آشنايي و توجه به اهداف و نيازهاي دو گروه بود.