ميزان تقابل واجي در زبان فارسي امروز

هدف از پژوهش حاضر بررسي نظام تقابل واجي زبان فارسي امروز در چارچوب مباني نقش‌گرايي است. پرسش اصلي پژوهش، ناظر به ميزان بهره‌برداري واج‌شناسي زبان فارسي از تقابل هر دو واج در واژه‌سازي است. داده‌هاي پژوهش شامل 41718 جفت كمينه است كه از يك واژگان زايا به حجم 52858 مدخل با استفاده از برنامه‌اي رايانه‌اي استخراج شده‌اند. سپس، ميزان تقابل واجي براي همخوان‌ها و واكه‌هاي فارسي به‌صورت مجزا محاسبه شد. تجزيه و تحليل يافته‌هاي آماري نشان داد ميزان تقابل واجي واكه‌ها در جفت‌هاي كمينۀ فارسي برحسب مشخصه‌هاي ارتفاع زبان و كشش براي طبقات غيرشبيه بيشتر از همين ميزان براي طبقۀ شبيه است؛ اما برحسب محل توليد براي طبقات شبيه بيشتر از همين ميزان براي طبقۀ غيرشبيه است. علاوه‌بر آن، ميزان تقابل واجي همخوان‌ها برحسب رسايي، نحوه و محل توليد براي طبقات شبيه و غيرشبيه متفاوت عمل مي‌كند، به‌طوري كه اعضاي تقابل مستقل از تعداد هجا گرايش به غيررسا و تيغه‌اي بودن دارند.