طراحي و برنامه‌ريزي تاب‌آور رودخانه‌هاي شهري در مواجهه با آشوب سيل (برنامه‌ريزي تاب‌آور رودخانۀ دركه)

تاب‌آوري به‌عنوان رويكردي نوين در دهه‌هاي اخير جهت بازيابي مؤلفه‌هاي محيطي و اجتماعي رودخانه‌هاي شهري در مواجهه با آشوب‌هاي سيل و خشكسالي مورد توجه متخصصين به‌ويژه معماران منظر قرار گرفته‌ است. رودخانۀ‌ دركه به‌عنوان يكي از رودخانه‌هاي شهري تهران طي سال‌هاي متمادي، علي‌رغم وجود زيرساخت‌هاي كنترل سيل، كانال‌كشي و تراس‌بندي‌هاي متعدد در بستر رود، در برابر آشوب سيل و پيامدهاي آن آسيب‌پذير‌ بوده‌ و اين امر نشان‌دهندۀ عدم‌كفايت اين طرح‌ها در كنترل سيلاب است. به‌همين‌دليل برنامه‌ريزي و طراحي در راستاي كاهش خطر سيل و افزايش پايداري رودخانۀ دركه امري ضروري محسوب مي‌شود. در اين راستا، اين پژوهش در پي رهيافتي از معضلات و پيامدهاي سيل رودخانۀ‌ دركه است و در پي‌ يافتن پاسخ به اين پرسش‌هاست كه آيا رويكرد نوين تاب‌آوري جايگزين مناسبي براي رويكردهاي تك‌بعدي و مهندسي در راستاي مديريت رودهاست؟ اين رويكرد چگونه مي‌تواند محيط آشوبناك رود دركه را به محيطي پايدار و سازگار با محيط تبديل‌سازد؟ بر اين اساس، اين پژوهش با استفاده از روش توصيفي-تحليلي و با مرور فشردۀ ادبيات نظري، شاخص‌هاي تاب‌آوري را گردآوري كرده است؛ سپس استراتژي‌هاي طراحي براساس تعاريف، استخراج ‌شده‌اند و راهكارهاي طراحي رود دركه به‌عنوان نمونه موردي در مواجهه با آشوب سيل ارائه ‌شده ‌است. اين پژوهش با تكيه بر هفت شاخص تفكر تاب‌آوري كه عبارتند از: افزونگي، تنوع، استحكام، ارتباط يا اتصال، يادگيري، خودسازماندهي و تغييرپذيري، به ارائۀ استراتژي‌هايي اعم از تنوع فضايي و زيستي، افزايش دانش، توانايي و مهارت افراد بومي و استفاده از تجربۀ آنها در سيل‌هاي گذشته، استحكام در مؤلفه‌هاي انسان‌ساخت و طبيعي و تقويت ارتباط فضايي و پيوستگي مؤلفه‌هاي طراحي و همچنين خودسازماندهي منابع‌زيستي و اجتماعي جهت طراحي رود دركه در برابر آشوب سيل پرداخته ‌است. اين برنامه‌ريزي و طراحي جامع شامل ابعاد مختلف محيطي و اجتماعي است كه مي‌تواند جايگزين مناسبي براي كانال‌هاي كنترل سيلاب و تراس‌بندي‌هاي بستر رود باشد. همچنين اين برنامه‌ريزي مي‌تواند به‌عنوان الگويي براي رودهاي شهري ايران و جهان در شرايط مشابه مورد استفاده ‌قرار گيرد.