ساخت فرهنگي- اجتماعي نهاد ازدواج در دوره قاجار (تحليلي از فرآيند و الگوي ازدواج)

جامعه عصر قاجار نزديك‌ترين دوره تاريخي به دوره معاصر براي فهم پي‌رنگ‌ها و فرم‌هاي اجتماعي كهن جامعه ايران است. خانواده به جهت ديرپايي تاريخي و نقش محوري‌اش در ساختن جامعه، مناسب‌ترين گزينه براي شناخت فرم‌هاي اجتماعي دوره سنت است. ازدواج يا همسرگزيني، نخستين و مهم‌ترين چارچوب سازنده خانواده است. اينكه چه انواعي از همسرگزيني در دوره قاجار وجود داشته و هر كدام چه كاركردي را دارا بوده‌اند؟و معاني فرهنگي هر يك از اين انواع و آئين‌هاي زناشويي دوره قاجار چه بوده است؟ را از طريق روش مطالعه اسنادي و تحليل تاريخي مورد بحث قرار داده ايم. دستاورد كلي بحث نشان مي دهد كه همسرگزيني مبتني بر نظام خويشاوندسالاري بوده است و فرديت نقش كم‌رنگي در آن ايفا مي‌كرده است. شكل غالب همسرگزيني را تك‌همسري، چندهمسري، ازدواج دائم و موقت با محوريت مرد تشكيل مي داد و هر يك از انواع ياد شده، به توليد و بازتوليد «خانواده گسترده» مي‌انجاميد. همسان‌گزيني طبقاتيفرهنگي بر گونه‌هاي مختلف ازدواج غلبه داشته است. دين و شريعت بستر حقوقي و ضامن بقاي خانواده گسترده بوده است. آئين‌ها و مناسك مراسم ازدواج، بازتاب چيرگي فرهنگ جمع‌گرايانه بر فرهنگ فردگرايانه بوده و ساخت اجتماعي ازدواج در عصر قاجار، صورتي«زيستي-طبيعي» داشته است.