ريشه‌يابي علل نابودي مراتع با رويكرد آينده‌پژوهي در منطقه سيستان

مطالعه حاضر با هدف تعيين عوامل ريشه‌اي نابودي مراتع به روش توصيفي - تحليلي در منطقه سيستان انجام شد. به اين منظور در ابتدا ‏به روش ميداني، مرور منابع ‏و طوفان فكري ۸۱ عامل شناسايي شده و در چهاربخش ۱) مديريتي - سياسي ، ۲) اجتماعي، فرهنگي و ‏آموزشي، ۳) اقتصادي و ۴) بوم‌شناختي قرار گرفت.ماتريس اثرات متقابل با عوامل شناسايي شده در قالب پرسشنامه تشكيل و توسط ‏‏۳۶ پاسخگو از متخصصين، كارشناسان و بهره‌برداران تكميل شد. عوامل شناسايي شده با استفاده از روش تحليل ساختاري در نرم‌افزار ‏MICMAC‏ جهت به دست آوردن عواملي با ‏بيشترين تأثيرگذاري و كمترين تأثيرپذيري غربال شدند. وضعيت پراكندگي عوامل در ‏محورهاي تأثيرپذيري و ‏تأثيرگذاري در روش‌هاي مستقيم و غيرمستقيم و همين طور اثرات احتمالي مستقيم و غيرمستقيم تحليل ‏ساختاري نشان داد كه سيستم از پايداري برخوردار است. براساس نتايج به‌دست آمده مهم‌ترين عواملي كه با توجه به ‏آنها مي‌توان ‏تحولات آينده را كنترل كرد نه مورد بوده كه براي هر گونه برنامه و اقدام جهت بازسازي مراتع بايد اول وضعيت اين عوامل را بهبود ‏بخشيد. هشت مورد از اين عوامل در بخش مديريتي - سياسي و يك مورد در بخش اجتماعي، فرهنگي و آموزشي قرار دارد. از اين بين ‏سه عامل عدم انتخاب مسئولين شايسته، حاكم بودن روابط بر ضوابط و بي‌مسئوليتي نمايندگان مجلس در همه روش‌ها به عنوان ‏موثرترين عوامل شناسايي شد. عوامل عدم حفاظت صحيح از منابع پايه و ژنتيكي، عدم استفاده صحيح از خدمات و مواهب طبيعي و ‏فرهنگي، و مشكلات مرزنشيني نيز وابسته‌ترين عوامل بوده و به‌عنوان شاخص وضعيت مراتع شناسايي شد‏ كه پايش وضعيت آنها به‏عنوان معياري جهت سنجش ميزان موفقيت مديريت پيشنهاد مي‌شود. ‏نتايج اين مطالعه نشان داد كه بحران وضعيت مراتع در سيستان ‏بيش از هر چيز يك بحران مديريتي - سياسي در سطوح بالاي دولتي و نه بوم‌شناختي در سطوح پايين محلي است.