چالش دسترسي معرفتي و ارادۀ فعل خطا در فاعل متجّري اخلاقي (بر مبناي ديدگاه بنتام، كانت و شهيد صدر)

اين پژوهش درصدد بررسي تجري اخلاقي و جايگاه آگاهي و معرفت در تحقّق رفتار اخلاقي بر مبناي دو رويكرد كلي وظيفه‎گرائي اخلاقي كانتي و سودگرائي عمل‎گراي بنتام و همچنين رويكرد شهيد صدر است. چالش اصلي مقاله اين است كه دو عنصر آگاهي و اراده (نيّت) چه تأثيري بر اخلاقي بودن يا نبودن يك فعل دارند؟ و در مورد تجرّي اخلاقي، اگر آگاهي ما نسبت به درستي يا نادرستي يك فعل، خطا باشد و فعل نادرست را اراده كنيم كه در حقيقت درست است، اين آگاهي و اراده چه نقشي در محتواي آن فعل خواهند داشت و بالاخره آن فعل را درست تلقي كنيم يا نادرست؟ براي پاسخ به اين پرسش‌ها در اين تحقيق ابتدا به مسأله دسترسي معرفتي و آگاهي از وجه توجيه گزاره‎هاي هنجاري پرداخته مي‎شود. در گام بعدي تبيين مي‌شود كه با پذيرش سودگرائي عمل‎گراي بنتام حتي با فرض تحقّق تجري اخلاقي، عصيان و تمرّدي صورت نپذيرفته و فاعل فعل مستحق مذّمت نيست. در قسمت سوم روشن مي‎شود كه بر مبناي وظيفه‎گرايي اخلاقي كانتي، قطعاً با تجرّي اخلاقي نوعي تمرّد صورت گرفته و رفتار فرد متجرّي به نحوي غيراخلاقي بوده و آن فرد مستحق مذمّت است. و در قسمت پاياني رويكرد شهيد صدر نسبت به فاعل متجرّي بررسي و با ديدگاه كانت و بنتام مقايسه مي‎شود.