تأثير ساخت نهاديِ دولت در دوره پهلوي دوم بر شكل‌گيري انقلاب اسلامي ايران

هدف: در درون ساخت جامعه، نيروهاي اجتماعي و سياسي از يك‌طرف در رقابت با ساير گروه‌هاي موازي كه ممكن است منافع متعارض داشته باشند، قرار دارند و از طرف ديگر براي كسب منابع قدرت و ثروت بيشتر، با دولت در منازعه هستند. اين‌كه نيروهاي اجتماعي براي تحقق خواسته‌‌هايشان در جريان منازعه از چه ابزارها و روش‌هايي استفاده كنند، تا اندازه‌ي زيادي به ساخت نهادي (دموكراتيك و غير دموكراتيك) در درون دولت بستگي دارد. بر اين اساس، پژوهش حاضر تأثير ساخت نهادي دولت پهلوي دوم را بر جنبشي شدن سياست و به‌تبع آن شكل­گيري انقلاب اسلامي ايران نشان مي­دهد و به توضيح اين امر مي­پردازد كه چگونه ساخت نهادي بسته و محدود دولت، نيروهاي اجتماعي - سياسي را به اين نتيجه مي­رساند كه مبارزات خود را براي كسب منافع، خارج از چهارچوب نهادي محدود و به‌صورت غيرمسالمت­آميزي پيگيري نمايند. روش­ شناسي پژوهش: پژوهش حاضر از حيث نوع، بنيادي و از لحاظ روش، توصيفي - تحليلي است و اطلاعات و داده­ها به‌صورت اسنادي - كتابخانه ­اي جمع­آوري شده است و سپس با استفاده از چهارچوب مفهومي و نظري «نهادمندي سياسي ساموئل هانتينگتون» به تحليل داده ­ها پرداخته شده است. يافته­ ها: ساخت و ماهيت دولت پهلوي دوم؛ يعني ويژگي‌هاي اقتدارگرايي بوروكراتيك، وجه نئوپاتريمونيال و رانتير آن، مانع از ايجاد و رشد ساخت مناسب نهادي كارآمد و دموكراتيك براي صورت‌بندي، مديريت و كنترل منازعات اجتماعي و برآوردن خواسته‌ها و انتظارات نيروها و گروهاي اجتماعي شد. نتيجه ­گيري: بسته بودن و محدودسازي ساخت نهادي در دولت پهلوي دوم، مهم‌ترين عامل در تقويت خشونت سياسي و جنبش‌هاي سياسي عليه رژيم مستقر و بسترسازي و زمينه‌سازي براي شكل‌گيري انقلاب اسلامي بوده است.

no abstract