جانشيني فتحعلي شاه و بازتاب‌ آن در روابط خارجي

فاقد عنوان لاتين

در سلسله‌مراتب قدرت حكومت قاجاريه، شاهزادگان قاجاري را مي‌توان طبقه‌اي خاص دانست كه داراي جايگاهي بالا بودند. شاهزادگان از طرف حكومت مركزي به حكومت مناطق مختلف منصوب مي‌شدند. حضور و نقش شاهزادگان قاجار در ساختار قدرت، پيامدهاي سياسي و اجتماعي زيادي به ‌دنبال داشت؛ از جملۀ اين پيامدها، مسئلۀ جانشيني و انتخاب وليعهد در اين دوره بود؛ چراكه حضور هم‌زمان چندين مدعي تاج‌وتخت، زمينه‌ساز بحران‌ داخلي و خارجي مي‌شد. موضوع يا مسئلۀ جانشيني در مقطع‌هايي، دولت و كشور را با بحران و جنگ‌هاي داخلي مواجه مي‌كرد. تعداد پر‌شمار اين شاهزادگان، تلاش درباريان و دخالت دولت‌هاي روسيه و انگلستان، باعث پيچيدگي اوضاع مي‌شد. موضوعي كه پژوهش حاضر با رويكرد توصيفي‌تحليلي و با استناد به منابع كتابخانه‌اي، به‌دنبال روشن‌كردن زواياي تاريك آن است، جايگاه و تأثير منازعه‌هاي جانشيني فتحعلي شاه بر اوضاع داخلي و روابط خارجي ايران در حدفاصل دو جنگ اول و دوم (1243 - 1228ق.) با روسيه است. يافته‌هاي پژوهش حاضر نشان مي‌دهند كه رقابت ميان شاهزادگان بر سر مسئلۀ وليعهدي و انتخاب جانشين، پيامدهاي سياسي مختلف به ‌دنبال داشت كه مهم‌ترين آن، در روابط خارجي دولت قاجار بود. كشورهاي انگلستان و روسيه از مسئلۀ جانشيني به‌عنوان ابزاري براي نفوذ بيشتر بر هيئت‌حاكمۀ قاجارها استفاده مي‌كردند.

No Abstract