بازسازي نظريۀ سلطنت نفس بر اساس مباني ملاصدرا

تقريرهاي ناسازگارگرانه از اختيار، به تقريرهايي گفته مي‌شود كه بر اساس ناسازگاري ضرورت علّي و اختيار ارائه مي‌شوند. هدف اصلي اين تقريرها، تبييني مناسب از اختيارِ بدون تعين و ضرورت علّي است؛ به طوري كه مستلزم شانس و اتفاق نباشد و شخص در مقابل ارادۀ نامتعين و فعل ناشي از آن مسئول باشد. از جملۀ اين تقريرها، «نظريۀ سلطنت نفس» است كه توسط برخي دانشمندان اصول فقه مانند محقق نائيني و شهيد صدر مطرح شده است و برخي فيلسوفان معاصر نظير فياضي تلاش كرده‌اند تا آن را در فضاي تفكر فلسفي نيز مطرح كنند. مهم‌ترين نقطه ضعف اين تقريرها عدم مواجهۀ مناسب آن‌ها با اصول و قواعد فلسفي از جمله قانون ضرورت علّي است؛ چرا كه عمدۀ اين تقريرهاي ناسازگارگرايانه، مستلزم نقض يا تخصيص قواعد عقلي هستند. اين مقاله پس از بررسي انتقادي مهم‌ترين تقريرهاي نظريۀ سلطنت نفس و بيان اشكالات آن‌ها، اين نظريه را بازسازي كرده، بر اساس مباني فلسفي ملاصدرا تقريري جديد از آن ارائه كرده است كه در آن، اشكالات تقريرهاي ديگر مطرح نمي‌شود.