يكي از رسوم نادر تواضع و عذرخواهي در متون منثور عرفاني

تواضع و فروتني از صفات حسنه اخلاقي است كه در قرآن و روايات بسيار به آن سفارش شده است و در بسياري از كتب اخلاق، تعريف تواضع، نشانه‌ها، آثار و نيز نمونه‌هايي از آن آمده است. در برخي متون نثر عرفاني همچون اللمع، رساله قشيريه، مصباح‌الهدايه و تذكره‌الاولياء به روش نادري براي نشان دادن تواضع و فروتني اشاره شده است كه گاه نيز براي عذرخواهي، رفع رنجش و كدورت به كار مي‌رفته است. از آنجا كه متون عرفاني بخش عمده‌اي از فرهنگ و ادبيات كلاسيك فارسي را تشكيل مي‌دهند، شناخت بهتر اين قبيل آداب و رسوم، به درك بهتر اين آثار كمك خواهد كرد. در اين رسم نادر، فردي يك طرف صورت خود را بر روي زمين مي‌گذارد و از طرف مقابل مي‌خواهد كه پاي خود را بر صورت او بگذارد. اين عمل به ويژه اگر توسط شخصي والامقام و محترم صورت پذيرد، نشان‌دهنده اوج تواضع و فروتني او قلمداد شده است. در اين مقاله كه به روش توصيفي و تحليل محتوا نگاشته شده است، سعي شده است ابتدا مهم‌ترين شواهد و كاربردهاي اين رسم در متون نثر عرفاني و ديني جمع‌آوري و تحليل گردد و سپس به تعابير و نمونه‌هايي از نظم و نثر فارسي كه به نحوي با اين رسم در ارتباط هستند، اشاره شود.