تأثير سبك خاقاني بر حافظ در تبيين اصطلاح- مفهوم پير مغان

The effect of Khaghani style on Hafez in explaining the term-concept of Pir Moghan

«پير مغان» اصطلاح - مفهومي است كه همچون خرابات و كوي مغان از آيين مهري و دين زردتشت در زادبوم ايرانيان به يادگار مانده و بعد از انقلاب ديني در دواوين بعضي از شاعران براي افشاي موضوعات ريايي به شكلي مقدس و برجسته جلوه نموده است كه در اين ميان خاقاني را مي‌توان پيش‌قراول استفاده از آن دانست و حافظ با وام‌گيري از خاقاني و تقدس‌بخشي و جانمايي آن در كنار مفهوم غامض و وزين «رند» ، اين اصطلاح – مفهوم را به گفتمان و ژانري دو «پير مغان» اصطلاح- مفهومي است كه همچون خرابات و كوي مغان از آيين مهري و دين زردتشت در زادبوم ايرانيان به يادگار مانده و بعد از انقلاب ديني در دواوين بعضي از شاعران براي افشاي موضوعات ريايي به شكلي مقدس و برجسته جلوه نموده است كه در اين ميان خاقاني را مي‌توان پيش‌قراول استفاده از آن دانست. خاقاني (595-520ق) يكي از مهم‌ترين شاعراني است كه بعد از سنايي(545-473ق) و عطار (618-540ق) و قبل از مولوي(672-604ق) و حافظ به سرودن اشعار مغانه‌اي اهتمام ورزيده است و در لفظ، معنا و ايجاد ساختار بيروني و درونيِ شعر مغانه‌اي بر حافظ (792-727ق) تأثيرِ مستقيم گذاشته است. حافظ نيز با وام‌گيري از خاقاني و تقدس‌بخشي و جانمايي آن در كنار مفهوم غامض و وزين «رند»، اين اصطلاح- مفهوم را به گفتمان و ژانري دو وجهي تبديل كرده است كه بعد از عبور از صافيِ ذهن و زبان او از جهاتي شبيه و از جهاتي متفاوت از پير مغاني است كه خاقاني پيش‌تر با آن روشنگري كرده بود. تبديل كرده است كه از جهاتي شبيه و از جهاتي متفاوت از پير مغاني است كه خاقاني پيش‌تر با آن روشنگري كرده بود؛ زيرا جنبۀ هنري و رازآلودي و ايهامي پيرِ حافظ كه صورت پير را انتزاعي كرده، آني نيست كه خاقاني بي‌پرده و حقيقي با آن افشاگري و ستيهندگي نموده است. پس هر دو در راستاي زمان به پير مغان توجه داشته‌اند؛ با اين تفاوت كه پير خاقاني حقيقي و شفاف است؛ امّا پير حافظ انتزاعي و رندانه.

"Pir Mogh@n" is a term -concept that, like the ruins and alleys of Moghan, is a reminder of the Mehri ritual and the religion of Zoroastrianism in the birthplace of Iranians and it is manifested in a sacred form after religious revolution. Khaghani can be considered a pioneer in its use. Khaghani (595-520 AH) is one of the most important poets who after Sanai (545-473 AH) and Attar (618-540 AH) and before Movlavi (672-604 AH) and Hafez has tried to compose melodic poems and in the word, meaning and the creation of the external and internal structure of poetry has had a direct impact on Hafez (727-792 AH). By borrowing from Khaghani and sanctifying it and placing it next to the ambiguous and weighty concept of "rand", Hafez has turned this term-concept into a two-dimensional discourse and genre that, after passing through the purity of his mind and language, is similar and different from Pir Moghani, with whom Khaghani had previously enlightened.