اثر كشت نشايي بر عملكرد و كارآيي مصرف آب سورگوم علوفه اي در تاريخ هاي مختلف كاشت

Effect of Transplanting on the Yield and Water Use Efficiency of Forage Sorghum in Different Planting Dates

به‌منظور بررسي اثر كشت نشايي بر بهره‌وري آب براي توليد علوفه تازه، ماده خشك، پروتئين و انرژي در ارقام سورگوم علوفه ­­اي تحت تاريخ‌هاي مختلف كاشت، آزمايشي به‌صورت اسپليت‌پلات فاكتوريل در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي با سه تكرار در مؤسسه تحقيقات اصلاح و تهيه نهال و بذر كرج طي سال زراعي 1396 انجام شد. تاريخ­ هاي كاشت در چهار سطح (10 تير، 20 تير، 1 مرداد و 10 مرداد) به‌عنوان عامل اصلي و فاكتوريلِ روش‌هاي كاشت (كشت مستقيم بذر و كشت نشايي) و ارقام سورگوم (اسپيدفيد و پگاه) به‌عنوان عامل فرعي بررسي شدند. نتايج نشان داد كه تأخير كاشت از 10 تير به 20 تير، 1 مرداد و 10 مرداد سبب شد عملكرد ماده‌ي خشك به‌ترتيب 12/96، 22/31، 35/06 درصد، كارآيي مصرف آب براي توليد ماده‌ي خشك به‌ترتيب 8/41، 6/47 و 11/07 درصد و عملكرد پروتئين قابل‌هضم به‌ترتيب 6/36، 13/52 و 23/26 درصد كاهش يابد. روش كشت نشايي نسبت به كشت مستقيم بذر در تاريخ‌هاي كاشت 10 تير، 20 تير، 1 مرداد و 10 مرداد به‌ترتيب 14/77، 7/81، 8/04 و 19/11 درصد عملكرد ماده‌ي خشك، 28/24، 18/02، 16/46 و 18/41 درصد كارآيي مصرف آب براي توليد ماده‌ي خشك و 10/36، 5/57، 1/45 و 7/71 درصد عملكرد پروتئين قابل‌هضم را افزايش داد. تفاوت رقم پگاه نسبت به هيبريد اسپيدفيد در تاريخ‌هاي كاشت 10 تير، 20 تير، 1 مرداد و 10 مرداد براي عملكرد ماده‌ي خشك به‌ترتيب 26/82، 21/19، 11/33 و 5/66- درصد، براي كارآيي مصرف آب براي توليد ماده‌ي خشك به‌ترتيب 8/09-، 0/08، 0/53 و 5/66- درصد و براي عملكرد پروتئين قابل‌هضم به‌ترتيب 18/45، 15/14، 19/75 و 5/16 درصد بود. به‌طوركلي بالاترين كارآيي مصرف آب براي توليد علوفه تر، ماده‌ي خشك و پروتئين قابل‌هضم (به‌ترتيب 29/55، 6/75 و 0/34 كيلوگرم بر مترمكعب آب) با نشاكاري هيبريد اسپيدفيد در تاريخ 10 تيرماه حاصل شد؛ بنابراين تيمار مذكور براي رسيدن به حداكثر بهره‌وري آب به‌خصوص در شرايط محدوديت منابع آبي قابل‌توصيه خواهد بود.

In order to investigate the effect of transplanting on water productivity for fresh forage, dry matter, protein and energy production in forage sorghum cultivars under different planting dates, a split-plot factorial experiment was conducted based on a randomized complete blocks design with three replications at Karaj Seed and Plant Improvement Institute during 2017 cropping year. Planting dates at four levels (July 1st, July 10th, July 23rd and August 1st) as the main factors and the factorial of planting methods (direct seed sowing and transplanting) and sorghum cultivars (Speedfeed and Pegah) as the sub-factors were investigated. The results showed that delay in planting date from July 1st to July 10th, July 23rd and August 1st caused a decrease in dry matter yield of 12.96, 22.31, 35.06 percent, respectively, water use efficiency for dry matter production 8.41, 6.47 and 11.07 percent, respectively, and the yield of digestible protein 6.36, 13.52 and 23.26 percent, respectively. The transplanting method compared to direct seed sowing at the planting dates of July 1st, July 10th, July 23rd and August 1st increased dry matter yield 14.77, 7.81, 8.04, and 19.11 percent, respectively, water use efficiency for dry matter production 28.24, 18.02, 16.64, and 18.41 percent and the yield of digestible protein 10.36, 5.57, 1.45 and 7.71 percent. The difference between Pegah cultivar and Speed feed hybrid at the planting dates of July 1st, July 10th, July 23rd and August 1st sequentially recorded as 26.82, 21.19, 11.33 and -5.66 percent for dry matter yield, -8.09, 0.08, 0.53, and -5.66 percent for the water use efficiency for dry matter production, and 18.45, 15.14, 19.75, and 5.16 percent for the yield of digestible protein. Overall, the highest water use efficiency for the production of fresh forage, dry matter and digestible protein (29.55, 6.75 and 0.34 kilograms per cubic meter of water, respectively) was obtained by the transplanting of Speedfeed hybrid on the July 1st; therefore, this treatment can be recommended to achieve the maximum water productivity, especially in the conditions of limited water resources.