در باب معاصرستيزي و معاصرگرايي (جدال گذشته و اكنون ادبي در تذكرة‌الشعراء و مجالس‌النفايس)

تذكره‌ها محملي براي بازتاب تفكرات و عقايد ادبي بوده اند. تذكره نويسان از رهگذر اين آثار نظرات خويش را مطرح مي كرده اند و گاه نسبت به عقايد مخالفشان واكنش نشان مي داده اند. پس انتظار مي رود كه دو تذكره نويس هم روزگار هم در بارۀ ادبيات عصر خويش نظرات متفاوت و بعضا متضاد داشته باشند. برخي از ايشان گاه مدافع ادبيات روزگار خود بوده‌ و در تأييد و تثبيت جريان‌هاي ادبي عصرشان قلم زده‌اند و گاه بعضي آن را مورد انتقاد قرار داده و به سختي بر آن تاخته‌اند. اواخر قرن نهم هجري –مصادف با آخرين سال‌هاي حكومت تيموريان بزنگاهي تاريخي براي جدال ميان طرفداري از گذشته و اكنون ادبي بوده است. تذكرةالشعرا و مجالس‌النفايس دو اثر ادبي هستند كه با وجود نگاشته شدن در يك محدودۀ زماني و مكاني، دو نگرش متفاوت و متضاد نسبت به ادبيات معاصرشان بر آن‌ها حاكم است. يكي در دفاع از جريان‌ها و تفكر ادبي روزگارش نوشته شده و ديگري برابر ادبيات عصرش ايستاده و در مقابل آن گذشته و عظمت آن را برجسته كرده است. در مقالۀ حاظر نشان داده ايم دو تذكرۀ مزبور، در پاسخ به سؤالِ «اوضاع ادبي روزگار خويش را چگونه مي بينيد؟» نوشته شده اند و نسبت به يكديگر بدان پاسخ‌هايي متفاوت داده اند.