مباني و فلسفۀ همگرايي اجتماعي در عصر نبوي

انسجام اجتماعي در جامعۀ جزيره‌العرب پيش از اسلام بر محوريت قبيله،  شخص رئيس قبيله، هنجارها و مناسكي كه بين افراد قبيله و قبائل ديگر مشترك بود قرار داشت. با ظهور اسلام در مكه، گفتمان قبيله‌گرايي با رقيب قدرتمندي به نام گفتمان تئوكراسي ديني مواجه گرديد و براي مدتي به حاشيه رانده شد. در اين سرزمين، عوامل واگرايي در سطح جامعه به حداكثر خود رسيده بود. پيامبر اسلام ص نمي‌توانست نظام وحياني را در رويارويي كامل با نظام قبيله‌اي كه سال‌ها در اعماق وجود فرد عرب ريشه دوانده بود، قرار دهد. فعاليت‌هاي پيامبر‌ ص در راستاي زدودن واگرايي و تبديل آن به همگرايي اسلامي بود. اين مقاله با رويكردي توصيفي – تحليلي به طرح اين پرسش مي‌پردازد كه تعاملات عقيده، قبيله و دشمن  به‌مثابۀ روح جمعي در انسجام اجتماعي عصر نبوي چگونه بود. نتايج به دست آمده از تحقيق نشان مي‌دهد عقيده در مرحلۀ اول و قبيله در قامت امّت اسلامي در مرحلۀ دوم و دشمن در مرحلۀ سوم از عوامل انسجام اجتماعي عصر نبوت قرار مي‌گيرند.