عوامل اقتصادي مؤثر بر اجزاي درآمد مالياتي ايران در بستر تحريم‌هاي اقتصادي

Economic factors affecting the components of Iran tax revenue in the context of economic sanctions

در مطالعه حاضر به بررسي عوامل اقتصادي مؤثر بر اجزاي درآمد مالياتي ايران در بستر تحريم هاي اقتصادي با بكارگيري مدل تحليل عاملي اكتشافي و مدل غيرخطي NARDL طي دوره 1396-1358 پرداخته شده است. براي بررسي درآمدهاي مالياتي از سه نوع درآمد مالياتي شخصي، شركتها و درآمد گمركي در قالب سه مدل استفاده شد. مطابق با نتايج مدل تحليل عاملي اكتشافي، 4 عامل اول از متغيرهاي مطالعه، ماهيت متغير نماينده تحريم را دارند و از بين شاخص‌ها، قيمت كالاهاي وارداتي و شاخص قيمت كالاهاي صادراتي داراي بيشترين نقش در عاملها هستند. همچنين مطابق با نتايج تخمين مدل غيرخطي NARDL؛ در بلندمدت متغيرهاي سهم درآمدهاي نفتي و تحريم تأثير مثبت و معني دار بر درآمد مالياتي شخصي دارد. همچنين متغير توليد ناخالص داخلي سرانه در بلندمدت تأثير منفي و معني‌دار بر درآمد مالياتي شركتها دارد. و در نهايت، در بلندمدت اثر متغيرها بر درآمد گمركي مطابق با مباني نظري مي‌باشد ولي از نظر آماري معني دار نمي‌باشد. با توجه به شرايط اقتصادي كشور در زمان تحريم لازم است كه تغييرات منسجم در ساختار و نظام مالياتي اتفاق بيافتد.

In the present study, the economic factors affecting the components of Iran tax revenue in the context of economic sanctions are investigated using the exploratory factor analysis model and the NARDL nonlinear model during the period 1979-2017. To examine tax revenues, personal income tax, corporate income tax and customs income tax were used in the form of three models. According to the results of the exploratory factor analysis model, the first 4 study variables represent sanctions and among the indicators, the price of imported goods and the price of exported goods have the most effect on these factors. In accordance with the estimation results of the NARDL nonlinear model, in the long run, the variables of oil revenue share and sanctions have a significant positive effect on personal tax revenues. Moreover, GDP per capita variable has a significant negative impact on corporate tax revenues in the long run. Finally, in the long run, the effect of variables on customs revenue is theoretically consistent but not statistically significant. Considering the economic conditions of the country at the time of the sanctions, coherent changes are required in the structure and system of the taxes.