تنوع و توزيع مكاني قارچ‌هاي اندوفيت فندق (Corylus avellana) در رويشگاه‌هاي مختلف آن در ايران

مقدمه: اندوفيت‌ها يا درون‌رست‌ها گروه بزرگ و متنوعي از ريزموجوداتي‌اند كه بدون ايجاد علائم در بافت­ها يا اندام­هاي گياهان زندگي مي‌كنند. اندوفيت‌ها نقش مهمي در حفاظت از گياه در برابر تنش‌هاي زيستي و غيرزيستي دارند. هدف مطالعه‌ حاضر جداسازي و شناسايي قارچ‌هاي اندوفيت در Corylus avellana L. و ارزيابي اثرات احتمالي بافت­هاي مختلف و شرايط جغرافيايي بر جوامع آنها بود. مواد و روش‏‏ها: نمونه‌گيري از اندام‌هاي سالم (برگ، ساقه و ريشه) گياه فندق در استان‌هاي گلستان، مازندران، گيلان، اردبيل، زنجان و قزوين در شمال و شمال غربي ايران انجام شد. به دنبال ضدعفوني سطحي، قارچ­هاي اندوفيت با استفاده از تكنيك‌هاي استاندارد كشت، جداسازي و براساس مشخصات ريخت­شاسي شناسايي شدند. نمايندگان هر گونه به روش مولكولي و توالي‌يابي نواحي ITS ‐rDNA، LSU، TEF1 و βtubulin شناسايي شدند. داده­ها با استفاده از شاخص­هاي تنوع و تحليل تناظري (CA) تجزيه و تحليل شدند. نتايج: درمجموع، 791 جدايه‌ قارچي اندوفيت از برگ­هاي سالم (39 درصد)، ساقه­ها (65/35 درصد) و ريشه­ها (16/25 درصد) به دست آمد كه به 24 گونه‌ قارچي متعلق به هفت راسته در چهار رده‌ قارچي طبقه­بندي شدند كه شامل Dothideomycetes (Capnodiales و Pleosporales)، Sordariomycetes (Diaporthales و Hypocreales)، Eurotiomycetes (Eurotiales و Chaetothyriales) و Agaricomycetes (Polyporales) بودند. Ascomycota و Basidiomycota به‌ترتيب 2/96 و 8/3 درصد از جدايه‌ها را تشكيل دادند. ساقه و ريشه به‌ترتيب بيشترين و كمترين ميزان كل كلونيزاسيون و شاخص­هاي تنوع قارچ­هاي اندوفيت را داشتند. همچنين، شاخص­هاي تنوع اندوفيت­ها در گيلان از ساير استان‌هاي مورد مطالعه بيشتر بودند. بحث و نتيجه‏گيري: فراواني و تنوع اندوفيت‌هاي قارچي در گياه  C. avellana تأثيرگرفته از عواملي مانند شرايط جغرافيايي، تنوع زيستي و نوع بافت‌اند؛ بنابراين، آگاهي از ويژگي‎هاي بافت‌هاي مختلف گياهي، مكان‌هاي متعدد نمونه‌برداري و شاخص‌هاي اكولوژيكي مربوط به آنها، به درك علت وجود تنوع زيستي بالا در جمعيت قارچ‎هاي اندوفيت مربوط به يك گونه‌ گياهي خاص كمك مي‌كند.