اسباب النزول از ساحت نقل تا آوردگاه رأي

فهم مضامين آيات قرآن به‌عنوان مهم‌ترين منبع معرفتي مسلمانان، نيازمند استفاده از ابزار معتبر و موثق است؛ از آغاز تاكنون، اسباب نزول به‌عنوان يكي از اين ابزار، مطرح است و طريق معرفت، شناخت و دستيابي به اسباب نزول، از مباحث جدّي و مهم اين حوزه است كه صاحب‌نظران ضمن كتب مربوط بدان پرداخته‌اند. ابتدا چنين مي‌نمايد كه دستيابي به اسباب نزول، همان گونه كه اغلب پژوهشگران قرآني بر آن رفته‌اند، جز از طريق مشاهده، نقل و روايت امكان‌پذير نبوده و رأي و اجتهاد در آن نقشي ندارد و همين نگاه باعث محدود شدن اسباب نزول در تعدادي روايت و حتي كم‌اثر يا بي‌اثر دانستن آن در فهم آيات قرآن شده است؛ لكن بررسي كتابخانه‌اي، توصيفي و تحليلي مدوّنات و تأليفات اختصاصي سبب نزول يا متضمن آن، نظير تفاسير و به‌ويژه تفسير جامع البيان (به‌عنوان ام التفاسير و جامع تلاش‌هاي تفسيري مسلمانان در دو قرن و نيم نخست) نشان مي‌دهد گرچه نگاه غالب و مشهور، معرفت و شناخت اسباب نزول آيات را منحصر در مشاهده و نقل مي‌داند و در نگاه اول قرايني در خصوص اين رويكرد نزد ابن جرير طبري به دست مي‌آيد، با دقت بيشتر و عميق‌تر، چنين حاصل مي‌شود كه علاوه بر مشاهده و نقل، اجتهاد و رأي نيز در شكل‌گيري و دستيابي به اسباب نزول مؤثر است.