بررسي تحولات ضد قهرمان درحماسه هاي ملي، ديني و تاريخي با تحليل شش منظومه حماسي

متون حماسي جزو جدا‌‌نشدني ادبيات فارسي هستند كه شاه‎كار اصلي آن شاهنامۀ فردوسي است. بعد از شاهنامه، حماسه‌ سرايي رواج پيدا كرد و به تقليد از آن در دوره‌هاي مختلف، انواع حماسه‌ هاي ديني و تاريخي سروده شد؛ امّا در سرايش آن‌ها، تحوّلات سياسي، اجتماعي و فرهنگي كه در كشور ايجاد شد، تأثير ‌گذاشت و به تناسب تحوّلات، موضوع، جاي‎گاه، ويژگي ها و اهداف شخصيت هاي حماسي نيز تغيير‌ كرد. در اين پژوهش با هدف تأملّي بر تحوّلات ضدّ قهرمان و تفاوت ها و شباهت هاي آن در حماسه هاي ملّي، ديني و تاريخي، منظومه هاي حماسي بانوگشسب نامه و فرامرزنامه از حماسۀ ملّي، علي‎نامه و خاوران نامه از حماسۀ ديني و تمرنامه، جنگ‌نامۀ كِشم و جرون‎نامه از حماسۀ تاريخي به روش كتاب‎خانه‌ اي و بر مبناي نگارش توصيفيتحليلي بررسي شده ‌است. نتيجۀ پژوهش نشان مي دهد حماسه هاي ديني و تاريخي نيز بر بنياد حماسۀ ملّي استوار شده ؛ امّا در تقابل بنيادين خير و شر، هم‌سو با مضمون و هدف قهرمان داستان، دچار دگرگوني شده ‌است. وجه مشترك هر سه نوع حماسه، وجود ضدّ قهرمان انساني جدال‌گر با صفات بدنژادي، اهريمني و تنومندي است؛ امّا اين ضدّ قهرمان در حماسۀ ديني و تاريخي با انگيزۀ قهرمان و روايت تاريخي در اهداف جدال، كنش و صفات ضدّ قهرمان و سرانجام ضدّ قهرمان متغيّر گشته‌ است.