روش فهم متون ديني در انديشه ابن‌رشد و اسپينوزا

يكي از مسائل مهم در عرصه دين، دست‌يابي به فهم درست نوشتار و گفتار ديني است. فهم نادرست آن، به تفرقه، انحراف و حتي روي‌گرداني از دين خواهد انجاميد. در سنت اسلامي، ابن‌رشد با نظريه تأويل و در سنت يهودي، اسپينوزا با نظريه تفسيري (هرمنوتيكي) خاص خود، به نحو جدّي به اين مسئله پرداخته‌اند. به ‌رغم اختلاف در برخي مباني، ساز و كاري كه آن دو مطرح كرده‌اند در چگونگي دست‌يابي به فهم صحيح متون ديني، از قرابت و مشابهت فراواني حكايت دارد. باور به دو دسته متون پنهان و آشكار، بازگرداندن متون پنهان به آشكار، حمل بر ظاهر متن، توجه ويژه به دستور زبان مبدأ، پرهيز از دخالت‌دادن پيش‌فرض‌ها و پيش‌داوري‌ها، جست‌وجوي شواهد درون‌متني، توجه به مناسبت براي رهايي از تعارض و بهره‌جستن از روش‌هاي علوم طبيعي، از جمله ساز و كارهاي مشترك اين دو فيلسوف عقل‌گرا است. در اين مقاله مي‌كوشيم ابتدا به گونه توصيفي، تبييني از ساز و كارهاي يادشده مطرح كنيم و سپس به گونه‌اي مقايسه‌اي، وجوه متعدد هم‌زباني اين دو فيلسوف را در اين مسئله نشان دهيم.