بازخواني دين‌بودگي يارسان

يارسانيان را در ايران به نام اهل حق دانسته و ديده‌اند و ديگران، علوي، نُصيري، شاملو، صارلي، غُلات، بكتاشي و ... خوانده‌اند. آنين (در حالي) كه نام اهل حق گوياي پندار، پنداشت و انگاشت پشمينه‌پوشان، درويشان و هر آن كس است كه داشتار شور و شيداي فرزان (عرفان) بر دل و ديده باشد. نوشتارهاي كهن يارساني، آيين ويژهٔ برخي از لران و كردان را از ديرباز يارسان ناميده‌اند و چنين برمي‌آيد كه نام اهل حق، نامي جديد بر اينان باشد نه نامي خودخوانده از سوي خودشان. از ديگر سوي، بي هيچ روي نمي‌توان مانندگي‌هاي فراوان آيين يارسان را با اسلام و به‌ويژه شيعه از ديده دور داشت. بسياري از بزرگان و بُرزشمندان (قديسان) آيين ياري پس از پديداري اسلام در سرزمين‌هاي اسلامي و با آموزه‌هاي آن به پيدايي آمده‌اند. گفتمان سپيده‌دم آفرينش، پيامبران آسماني، جهان‌بيني يكتاپرستانه، جايگاه ويژهٔ امام علي و پردگيان پاك پيامبر و بسياري باورها نشان از رنگ و انگ اسلام و شيعه دارد. پَن (اما) داستان دين‌بُرداري يارسانيان بسي از آنچه بسياري پنداشته‌اند ژرف‌تر و نيازمند پژوهش‌هاي نغزتر است. تلاش ياريان براي زنده‌ساختن «آيين ايران» و «آيين كردان»، ورجاوندي (تقدس) دفتر «سرانجام»، پيامبرگونگي شاه سَهّاك و باورهايي همچون خداانسان‌انگاري، دونادون، بيا و بس و فراوان باورهاي ديگر، نشان از ديگردينيِ يارسان دارد. در اين جستار مي‌كوشيم تا به شيوهٔ گزارشي‌پردازشي و به روش پديدارشناسانه از نگاه دينان‌پژوهي (رشتهٔ اديان)، دين‌گونگي و دين‌بودگي يارسان را بنمايانيم.