ساخت سياسي و اجتماعي دولت‌هاي بومي فلات ايران و منطقه ميان‌رودان

پژوهش پيش‌روحول محور اين مسأله قرار دارد كه «چارچوب ساخت و ماهيت حكومت‌هاي بومي فلات ايران از منظر ميزان قدرت و نفوذ بنيادهاي اجتماعي آن در ساختار قدرت چگونه است و چه نسبتي با حكومت‌هاي ميان‌رودان دارد؟». هدف، توصيف ساختار قدرت سياسي و ارتباط آن با گروه‌هاي اجتماعي در تمدن‌هاي پيشا‌آريايي و بين‌النهرين است. چارچوب تحليل بر مبناي معيار نحوه اعمال قدرت دولت بر جامعه است كه شامل دو نوع ساخت قدرت يك‌جانبه (يا افقي) و ساختار قدرت دوجانبه (يا افقي) مي‌باشد. روش تحقيق از نوع تطبيقي است كه با مقايسه واحدهاي اجتماعي كلان به كشف تفاوت‌ها و شباهت‌هاي بين جوامع مي‌پردازد و براي گردآوري داده‌ها از روش اسنادي دست‌اول و دست‌دوم استفاده شده است. نتايج بدست‌آمده حاكي از اين است كه تمام تمدن‌هاي بومي فلات ايران از ساختار سياسي افقي برخوردار بودند و تنها در جيرفت است كه مي‌توان با وضوح كم از احتمال يك دولت متمركز سخن گفت. در حوزه بين‌النهرين، تمدن‌هاي اكد و آشور از ساختار سياسي عمودي برخوردار بودند و تمدن‌هاي سومر و بابل در دوره نخست ساختار افقي داشتند كه به ساختار عمودي در دوره دوم تغيير ماهيت دادند. نتيجه پژوهش اين است كه مي‌توان از وجود دو سنت سياسي متفاوت در دو حوزه تمدني فلات ايران و بين‌النهرين سخن گفت كه اولي مبتني بر تقسيم قدرت و دومي مبتني بر تمركز قدرت بود.