مطالعۀ نقوش سنگ‌مزارات قرون هشتم تا يازدهم هجري موزۀ آذربايجان تبريز بر مبناي ابزارهاي تحليلي رويكرد نشانه شناسي

ثبت عناصر در سنگ مزارهاي موزه آذربايجان تبريز، از مهم‌ترين شاخصه آن است اما اين نقش‌مايه‌ها صرفاً جهان واقعي را ارائه نمي‌كنند، بلكه علاوه بر خصلت بازنمايانده، از قابليت بيانگرايانه و نمادين نيز برخوردار هستند. بنابراين، هر نقش‌مايه را مي‌توان به مثابه متني نشانه‌اي دانست كه دلالت‌هاي متعددي را در معرض تفسير و تأويل مخاطب قرار مي‌دهد. از اين‌رو، كاربست ابزارهاي تحليلي رويكرد نشانه‌شناسي در تحليل و خوانش سنگ مزارها، هدف اين مقاله است. بدين منظور، اصل جانشيني و همنشيني، تعامل و تقابل نشانه‌ها، معناي صريح و ضمني، بافت يا زمينه و بينامتنيت، معرفي و در تحليل و خوانش نقش‌مايه‌هاي سنگ‌مزارهاي موزه آذربايجان به آزمون گذاشته شده‌اند. پرسش‌هاي مطرح‌شده در اين پژوهش عبارت‌اند از: 1. سازوكار و نقش ابزارهاي تحليلي رويكرد نشانه‌شناسي در تحليل و خوانش نقش‌مايه سنگ مزارها چيست. 2 . سنگ مزارهاي موجود در موزه آذربايجان تبريز داراي چه مفهوم نمادشناسي مي‌باشند؟ اين پژوهش به روش، توصيفي تحليلي بوده و داده‌هاي آن بر اساس مطالعات ميداني و كتابخانه‌اي جمع آوري شده‌اند. بر اساس اين پژوهش مشخص گرديد كه به‌واسطه كاربست ابزارهاي تحليلي موجود در رويكرد نشانه‌شناسي، افزون بر تجزيه‌وتحليل و خوانش روشمند نقش‌مايه‌ها، جلوه‌هاي متعدد مفهومي، بصري و زيبايي‌شناسي آنها آشكار مي‌شود و چارچوبي براي تقسيم‌بندي نقش‌مايه‌ها نيز فراهم مي‌گردد. بدين شكل كه به كمك اين ابزارها، بهتر و دقيق‌تر مي‌توان جهت ارجاع نقش‌مايه‌ها را تشخيص داد. همچنين بر اساس اين مطالعه مشخص گرديد كه نقش‌مايه‌هاي موجود روي سنگ مزارهاي موزه آذربايجان در چهار دسته: نقش‌مايه‌هاي گياهي، هندسي، محرابي وكتيبه‌اي قابل تقسيم‌بندي هستند كه شواهد مستقيمي از اعتقادات و باورهاي آئيني و ديني عصر خود را به نمايش مي گذارند. اين مردمان طبق باورهاي ديني خود، اين جهان را فاني تلقي كرده و اين فاني بودن را سعي كرده‌اند به ديگران گوشزد نمايند. بر همين اساس هم در انتخاب نقش‌مايه، هم در انتخاب اشعار و هم در انتخاب آيه‌هايي از قران به اين امر دقت كافي داشته‌اند. همين امر باعث شده است يك هارموني  بين نقش‌مايه‌ها وجود داشته باشد.