تاملاتي در وجوه ترجمه(نا)‌پذيري شعر معاصر فارسي

ترجمه در ارتباط ميان فرهنگ‌ها نقشي اساسي ايفا مي‌كند. متون ادبي نيز در انعكاس انديشه، عواطف و تخيل انسان‌ها، جاي‌گاهي ويژه دارند؛ اما ترجمه ي متون ادبي، خاصه شعر، همواره محل بحث و چالش بوده، به‌نحوي‌كه بسياري از مترجمان و صاحب‌نظران، اصولاً شعر را ترجمه‌ناپذير مي‌دانند. امروزه «مطالعات ترجمه» در جاي‌گاه حوزه‌اي بينارشته‌اي، با هم‌كاري رشته‌هاي مختلف علمي، ازجمله زبان‌شناسي، ادبيات و فلسفه، به مسئله‌ي چيستي، چرايي و چه‌گونگي اين نوع از ترجمه مي‌پردازد و آراي مختلفي را تاكنون درباره‌ي ترجمه ي شعر ارايه داده است. هدف مقاله‌ي حاضر، مطالعه ي آرا و نظرات درباره‌ي ترجمه(نا)‌پذيري شعر، بررسي اين ديدگاه‌ها و درنهايت، بررسي وجوهي از ترجمه‌پذيري و ترجمه‌ناپذيري شعر معاصر فارسي به زبان انگليسي، با درنظرگرفتن متغيرهاي موثر بر آن است. براساس يافته‌هاي اين پژوهش، محتوا و پيام و ابداعات بياني و زيبايي‌شناختي، نمادها و استعاره‌ها (عناصر جوهري شعر) و هم‌چنين، تلميحات و اشارات تاريخي و فرهنگي (مسائل فرهنگي و اجتماعي) ترجمه‌پذيرند؛ آن‌چه سبب تلقي ترجمه‌ناپذيري از شعر شده است، عمدتاً موارد موسيقايي، هم‌چون وزن و قافيه و جناس و نيز موارد بسيار درهم‌تنيده‌اي از معنا و آواست كه ترجمه‌اش دشوار است؛ هرچند به استناد آن‌ها، نمي‌توان شعر را در كليت آن «ترجمه‌ناپذير» تلقي كرد.