بازنمايي شخصيت زن در كتاب‌هاي خاطره‌نگاري دفاع ‌مقدس (مطالعه موردي كتاب‌هاي ساجي، صباح، زيباترين روزهاي زندگي و چراغ‌هاي روشن شهر)

كتاب‌هاي خاطره‌نگاري دفاع ‌مقدس يكي از سندهاي ماندگار در تاريخ ايران اسلامي است. روز 31 شهريور 1359 رژيم بعث عراق به ايران حمله نظامي كرد و جنگ تحميلي آغاز شد. حضور زنان دوشادوش مردان از ابتداي جنگ و فعاليت آن‌ها در قالب گروه‌هاي امدادي و پشتيباني مسئوليتي بود كه برعهده ‌گرفته و تا پايان جنگ اين وظيفه خطير را انجام دادند. زنان رزمنده پس از جنگ به ثبت خاطرات خود و ديگر زنان رزمنده در قالب رمان، خاطره‌نگاري و تاريخ شفاهي از جنگ پرداختند. مقاله حاضر به بررسي چگونگي بازنمايي ابعاد شخصيتي زنان رزمنده دفاع مقدس در 4 كتاب‌ خاطره‌نگاري منتخب پرداخته است. اين چهاركتاب تحت عنوان صباح، ساجي، چراغ‌هاي روشن شهر و زيباترين روزهاي زندگي ضمن آنكه با محوريت شخصيت زن نگاشته شده، آثار به‌روز و اثرگذار در اين عرصه‌اند. يافته‌هاي اين مقاله با استفاده از روش تحليل مضموني نشان مي‌دهد كه بازنمايي شخصيت زنان در چهار حوزه معنايي بينش،‌ گرايش، كنش و عوامل شخصيت‌ساز قابل طبقه‌بندي است. در حوزه بينش مواردي همچون اعتقادات ديني، اخلاقي و انقلابي قابل طرح است و در حوزه گرايش مضاميني مانند روحيات خودساخته، مقتدر، منزجر از جنگ، كنجكاو و عفيفانه ذكر شده است. در حوزه كنش نيز مواردي همچون كمك‌رساني، فعاليت‌هاي مذهبي، انقلابي، نظامي، فرهنگي و مقيد به انجام‌دادن فرايض ديني احصا شده و در پايان نيز عوامل شخصيت‌ساز با محوريت خانواده مورد تأكيد قرار گرفته است.