بررسي گرايش به مهدويت در جنبش كيسانيه

كيسانيه از فِرَق‌ مهم شيعي است كه در نيمه ‌دوم قرن ‌اول و نيمه ‌اول قرن ‌دوم هجري مطرح شد و در كانون‌ توجه قرار گرفت. كيسانيه ابتدا با تكيه بر شعائر شيعي و گسترش انديشه‌هاي ‌غاليانه فعاليتش را آغاز، و در ادامه با تأكيد و تمركز بر مسئله‌ ‌مهدويت و تقويت آن در موضع نظامي‌سياسي‌اش، عليه بني‌‌اميه قيام كرد. اين پژوهش در صدد پاسخ‌گويي به اين پرسش است كه: بهره‌مندي از مهدويت و اشاعه اين انديشه در ميان پيروان اين فرقه، تحت چه اوضاع و احوال و اهدافي مطرح شد؟ نتايج حاصل از اين پژوهش نشان مي‌دهد كه جنبش‌هاي سياسي‌اجتماعي و مذهبي از آن دسته تحولاتي است كه در جامعه، عموماً به منظور پيشبرد اهداف و مقاومت در برابر حاكمان‌ ظالم وقت به وقوع مي‌پيوندد؛ لذا كيسانيه با توجه به فشار، خفقان و ظلمي كه امويان بر مردم روا مي‌داشتند با تكيه بر مسئله‌ ‌مهدويت به عنوان نيرويي ‌محرك، در خيزش خود براي ايجاد مدينه ‌فاضله و تحققش از اين آرمان استفاده كردند. بايد به اين نكته توجه داشت كه انديشه ‌مهدويت در كيسانيه در سيري فَرايشي مسيرش را پيمود، زيرا اين انديشه، ابتدا ريشه و پايه‌اي ‌استوار در اين جنبش نداشت و در گذر زمان در فِرَق ‌منشعب از آن تغيير مسير و نگرش داد. اين پژوهش در صدد است با بهره‌گيري از روش تاريخي، مبتني بر توصيف و تحليل داده‌هاي ‌تاريخي به پرسش اصلي پاسخ دهد.